Τρώγοντας τον Raoul (1982)

Ο Paul, η Mary, ο Raoul και το... τηγάνι

Ένα φιλήσυχο μεσοαστικό ζευγάρι, ο συλλέκτης κρασιών Paul (Paul Bartel) και η κλινική διατροφολόγος Mary (Mary Woronov), προσπαθούν να μαζέψουν χρήματα για να ανοίξουν το εστιατόριο των ονείρων τους. Μια σειρά από κακοτυχίες, με αποκορύφωμα το θάνατο ενός βιτσιόζου γείτονα στο σαλόνι τους, δίνει στον Paul και τη Mary μια φαεινή όσο και... φονική ιδέα, που σύντομα αρχίζει να αποδίδει οικονομικά. Ώσπου εμφανίζεται (σχεδόν) απρόσκλητος στη ζωή τους ο Raoul (Robert Beltran), ένας όμορφος, θερμόαιμος νεαρός διαρρήκτης, ο οποίος ανακαλύπτει τη μηχανή που έχουν στήσει και τους εκβιάζει προκειμένου να εξυπηρετήσει τους δικούς του σκοπούς: να βγάλει απ' τη μέση τον Paul και να διεκδικήσει τα ηνία της "επιχείρησης" αλλά και τη Mary, την οποία έχει ερωτευτεί. Και φυσικά, απ' τη στιγμή που θα μπει στη μέση το συναίσθημα, είναι θέμα χρόνου να επέλθει το χάος. Πόσο μάλλον όταν οι "ερασιτέχνες" εγκληματίες αποδεικνύονται πιο αδίστακτοι και αποφασισμένοι απ' τον "επαγγελματία", διατεθειμένοι να τα παίξουν όλα για όλα ώστε να υλοποιήσουν το όραμά τους...

Ο Πολυβραβευμένος David Grossman στην Αθήνα (2020)

Οι αρχαίοι Έλληνες τραγικοί τα είπαν όλα

Με τον εντυπωσιακό, προκλητικό για τη σκέψη τίτλο Ένα Άλογο Μπαίνει σ' ένα Μπαρ, το μυθιστόρημα του David Grossman - που τιμήθηκε με Booker το 2017 - μας ξανασυστήνει έναν από τους σημαντικότερους σύγχρονους πεζογράφους του Ισραήλ, τον οποίο μας είχαν πρωτογνωρίσει πριν δεκαπέντε περίπου χρόνια οι εκδόσεις Καστανιώτη. Προηγούνται τουλάχιστον άλλα δεκαέξι βιβλία του (μεταξύ των οποίων και αρκετά δοκιμιακά, όπως και το λιμπρέτο μιας παιδικής όπερας), τα περισσότερα από τα οποία απέσπασαν τοπικά και διεθνή βραβεία και μεταφράστηκαν σε πάνω από 30 γλώσσες, ενώ τέσσερα ως τώρα έχουν μεταφερθεί στην οθόνη. Μαζί με τον εκλιπόντα συμπατριώτη του και επίσης σπουδαιότατο συγγραφέα Amos Oz, με τον οποίο γνωριζόταν προσωπικά, είναι μια απ' τις φωνές που ζητούν όσο γίνεται πιο δίκαιη, λιγότερο αιματηρή λύση στην ανένδοτα εμπόλεμη κατάσταση μεταξύ Ισραήλ και Παλαιστίνης. Αν και το 2006 έχασε ένα απ' τα τρία του παιδιά - τον τότε εικοσάχρονο Uri - σε αντιαρματική επίθεση κατά τη διάρκεια του πολέμου στο Λίβανο, εξακολουθεί να πρεσβεύει και να τονίζει την επιτακτική ανάγκη για σύνεση και λογική, δίχως να παραβλέπει και τις αποθαρρυντικές - έως ανυπέρβλητες - δυσκολίες του ζητήματος.

Η Ζαριά (2019)

Το ειρωνικό παράδοξο των συγκυριών

Ο Benny και ο Ruben (που προτιμά να τον φωνάζουν Frankie) Stein, ετεροθαλή αδέλφια και ιδιοκτήτες σινεμά πορνό σε μια αγγλική κωμόπολη, ετοιμάζονται για το πρωτοχρονιάτικο πάρτι της επιχείρησής τους - αγωνιώντας, συγχρόνως, για τα αστρονομικά τους χρέη στην τοπική μαφία - όταν ξάφνου εμφανίζεται ένας μυστηριώδης τύπος, ο οποίος απαιτεί να του σερβίρουν ποτό μαζί με πληρωμένη γυναικεία συντροφιά. Ενώ ο λιγάκι αγαθιάρης Ruben, που τυχαίνει να είναι μόνος του στο φουαγέ, πασχίζει μάταια να του εξηγήσει ότι δεν πρόκειται για "τέτοιου" είδους κατάστημα, ο αμετάπειστος επισκέπτης αφήνει να εννοηθεί πως είναι ο διαβόητος αρχιγκάνγκστερ Reginald Kray, δείχνοντας στον Ruben τα ανάλογα μακάβρια πειστήρια και δίνοντάς του την ευκαιρία να ανακαλύψει τα δικά του εγκληματικά ένστικτα...

Η Ζαριά του Βρετανού θεατρικού συγγραφέα και σεναριογράφου Peter Straughan (γνωστού από την ταινία Οι Άντρες που Κοιτούν επίμονα Κατσίκες, την υποψήφια για Oscar κινηματογραφική διασκευή - μαζί με την πρόωρα χαμένη σύζυγο και συνάδελφό του, Bridget O'Connor - του περίφημου κατασκοπικού μυθιστορήματος Και ο Κλήρος Έπεσε στον Smiley του John le Carre, την ιστορική τηλεοπτική σειρά Wolf Hall και την πρόσφατη μεταφορά στη μεγάλη οθόνη της Καρδερίνας της Donna Tartt), ξεκινά σαν μια απολαυστικά "λοξή" κωμωδία παρεξηγήσεων με ξεκαρδιστικά στιγμιότυπα, για να μας βουτήξει, ύπουλα και έντεχνα, σε πολύ σκοτεινά νερά. Πριν καλά καλά το πάρουμε είδηση, το βάρος της υπόθεσης έχει μετατεθεί στο οικογενειακό και υποστασιακό, στην ουσία, δράμα που σχεδόν αθόρυβα άρχισε να ξετυλίγεται σε δεύτερο επίπεδο, για να έρθει βαθμιαία σε πρώτο πλάνο.

Ο Στρατηγός Κάνει Φασαρία στην Πλατεία (2019)

Η θορυβώδης αφασία του καθημερινού παραλόγου

Ένα ζευγάρι στα πρόθυρα του αλληλοσκοτωμού. Μια γυναίκα που βομβαρδίζει με επιστολές έναν υπουργό, έχοντας κάθε φορά το προαίσθημα πως θα λάβει επιτέλους απάντηση. Ένας τύπος που ενώ διαβάζει ανυποψίαστος την εφημερίδα του, κατηγορείται από μια άγνωστη για το φόνο ενός στρατηγού. Μια χήρα που ιστορεί τα βάσανά της σ' έναν νεαρό άντρα στο πάρκο. Δυο φίλες παθιασμένες με μια απογευματινή σαπουνόπερα.

Μια ανθολογία θεατρικών βινιετών βγαλμένων κατευθείαν από μια πλήρως αναγνωρίσιμη ελληνική πραγματικότητα, οι οποίες, ωστόσο, είτε καταλήγουν σε κάθετη ανατροπή, είτε περιέχουν, σε ποικίλους βαθμούς, το στοιχείο του παραλόγου. Το σκετς με τον δολοφονημένο στρατηγό επανέρχεται τρεις φορές, παρεμβαλλόμενο ανάμεσα στα υπόλοιπα, αυτούσιο ως προς το περιεχόμενο αλλά με διαφορετικούς ερμηνευτές. Έτσι, η διάρθρωση της παράστασης θυμίζει τη δομή τραγουδιού, όπου θέση επωδού (ρεφρέν) επέχει το επαναλαμβανόμενο δρώμενο. Η ίδια η λέξη "τραγούδι", εξάλλου, προέρχεται από την τραγωδία - αρχέτυπη μορφή θεατρικής έκφρασης, όπου η σύζευξη παραστατικής και μουσικής τέχνης αποτελεί αυτονόητο και αναπόσπαστο συστατικό του θεάματος (με ρίζες στις πρωτόγονες μαγικές τελετές, όπου η συμβολική μίμηση των καθημερινών δραστηριοτήτων συνοδευόταν με χορό και τραγούδι).

Ο Φιλάργυρος (2018)

Μια γνωστή-άγνωστή μας Ελλάδα

Ο πολυχώρος τέχνης Αλεξάνδρεια στεγάζεται σ' ένα οίκημα ιδιαίτερο. Πρόκειται για το νεοκλασικό αρχοντικό όπου έζησε και δημιούργησε ο συγγραφέας Μ. Καραγάτσης - και στο οποίο είχε, μάλιστα, πραγματοποιηθεί μέρος των γυρισμάτων για την πολεμική ταινία Καταδρομή στο Αιγαίον (1946), με σεναριογράφο και σκηνοθέτη τον ίδιο. Σήμερα το κτήριο έχει διαμορφωθεί σε χώρο φιλοξενίας θεατρικών παραστάσεων, συναυλιών, διαλέξεων και άλλων καλλιτεχνικών και μορφωτικών εκδηλώσεων, από τον Αιγυπτιώτη ηθοποιό και σκηνοθέτη Βασίλη Βλάχο. Εκεί παρακολουθήσαμε φέτος το Φιλάργυρο της Ελισάβετ Μουτζάν-Μαρτινέγκου, ένα από τα πρώτα θεατρικά έργα της νεότερης Ελλάδας, σε σκηνοθεσία της Μαρίας Φραγκή και με τον Βασίλη Βλάχο στον κεντρικό ρόλο. Στη ζεστή, όμορφα και λειτουργικά διαρρυθμισμένη αίθουσα, είδαμε να ξυπνά και να ξεδιπλώνεται μια γνωστή-άγνωστή μας Ελλάδα - εκείνη για την οποία διαβάζουμε στα βιβλία ιστορίας, τόσο μακρινή, σε πραγματολογικό επίπεδο, από τις τωρινές μας προσλαμβάνουσες και ταυτόχρονα τόσο αταβιστικά οικεία.

Η Ζωή μου στην Τέχνη (2019)

Η ζωή στην τέχνη, η τέχνη στη ζωή

Η Ζωή μου στην Τέχνη είναι ο τίτλος της αυτοβιογραφίας ενός εμβληματικού θεατρανθρώπου, του Ρώσου σκηνοθέτη και ηθοποιού Konstantin Stanislavski (1863-1938), του οποίου η μέθοδος διδασκαλίας της υποκριτικής προτείνει την πλήρη "οικειοποίηση" - την εγκεφαλική και συναισθηματική, όσο και σωματική επεξεργασία και βίωση - του ρόλου από τον ερμηνευτή του. Μια επαναστατική, στον καιρό της, θέση που υπήρξε καθοριστική για το σύγχρονο θέατρο παγκοσμίως και κατέληξε να υιοθετείται σε ευρύτατη κλίμακα, αν όχι σχεδόν εξ ορισμού. Με τη θεωρητική προσέγγιση του Stanislavski συνδέεται επίσης πολύ συχνά ο όρος subtext (υποκρυπτόμενο νόημα), ο οποίος αφορά τις πιθανές, μη εκφρασμένες σκέψεις, τα μύχια συναισθήματα και κίνητρα ενός θεατρικού χαρακτήρα, που η διερεύνηση και ανάλυσή τους από τον ηθοποιό μπορεί να επηρεάσει καταλυτικά την απόδοση του ρόλου και επομένως, την καθολική φιλοσοφία ή/και την "ιδεολογική" υφή μιας παράστασης.

Η Ψιλικατζού (2018)

Συνωμοσία εναντίον του σύμπαντος

Με την Ψιλικατζού τυχαίνει να με συνδέει μια ενδιαφέρουσα ιστορία. Ήμουν από τους πρώτους και τακτικούς αναγνώστες του ομότιτλου ιστολογίου (μεταξύ αρκετών άλλων), την εποχή όπου το blogging ήταν μια δραστηριότητα σχετικά νεοφανής, ελαφρώς περιθωριακή - αν και δεν άργησε να γίνει μόδα, όπως κάθε καινούργια ανακάλυψη της μαζικής κουλτούρας - με πολύ διαφορετικό νόημα και επιδιώξεις απ' ό,τι σήμερα. Τους καιρούς εκείνους, όχι και τόσο μακρινούς, αν κάποιος προέβαλλε την ιδιότητα του blogger ως επάγγελμα ή μέσο βιοπορισμού, θα αντιμετωπιζόταν τουλάχιστον με θυμηδία. Γιατί η διατήρηση ιστολογίου δεν αποσκοπούσε στην προσωπική προβολή με απώτερο στόχο το οικονομικό, κυρίως, κέρδος - δεν είχε καν απώτερο στόχο πέρα απ' την άμεση έκφραση και καταγραφή σκέψεων, συναισθημάτων και στιγμιοτύπων της καθημερινότητας, όπως σ' ένα παραδοσιακό, χειρόγραφο ημερολόγιο. Και επειδή τότε, σε αντίθεση με το τωρινό "καθεστώς", ήταν αδιανόητο να κοινοποιεί κανείς τα αληθινά του στοιχεία σ' έναν ανοίκειο και χαώδη χώρο όπως ο παγκόσμιος ιστός, οι bloggers δημοσίευαν με ψευδώνυμα, συνήθως μονολεκτικά ή/και σύνθετα, ενίοτε βασισμένα σε λογοπαίγνια ή αναγραμματισμούς: πότε ευφάνταστα, πότε αστεία, πότε εμπρηστικά, πότε δηλωτικά ενός προσφιλούς τους θέματος, μιας επαγγελματικής ή ερασιτεχνικής ασχολίας τους.

Αφέντες & Αφεντικά (2018)

Αφεντικά και "δούλοι" σε παιχνίδια εξουσίας

Ο Υπέροχος Crichton (όπως είναι ο πρωτότυπος τίτλος - The Admirable Crichton στα Αγγλικά) είναι έργο του συγγραφέα που χάρισε στη λογοτεχνία για παιδιά (και όχι μόνο) έναν από τους πιο κοσμαγάπητους και εμβληματικούς της ήρωες, τον Peter Pan. Στη φετινή παράσταση από το Θεατρικό Εργαστήρι του Δήμου Καλλιθέας, που ανέβηκε στο Δημοτικό Θέατρο Καλλιθέας τον Απρίλιο, σε διασκευή και σκηνοθεσία του Γιώργου Γαλάντη και μετάφραση του Κώστα Φουστέρη, ο τίτλος εύστοχα και έξυπνα μετατράπηκε σε Αφέντες & Αφεντικά, παίζοντας με τις δυο περίπου συνώνυμες, ομόρριζες λέξεις προκειμένου να αποδοθεί η βαθύτερη ουσία του θεατρικού κειμένου. Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα είναι, εξάλλου, η αναφορά του αρχικού τίτλου σε ένα ιστορικό πρόσωπο, τον ιδιοφυή Σκοτσέζο καλλιτέχνη, πανεπιστήμονα και αθλητή του 16ου αιώνα James Crichton, ο οποίος δολοφονήθηκε από αντιζήλους του σε ηλικία 21 μόλις ετών. Κωμωδία με έντονο το στοιχείο του κοινωνικού σχολιασμού, Ο Υπέροχος Crichton γράφτηκε το 1902 και περιέχει επίσης παραπομπές σε έργα όπως Η Σημασία του να Είσαι Σοβαρός (1894) του Oscar Wilde και Η Νήσος του Robinson (1896) του Γερμανού ποιητή και θεατρικού συγγραφέα Ludwig Fulda, εμπνευσμένο από το κλασικό μυθιστόρημα του Daniel Defoe, Robinson Crusoe (1719).

Να Ντύσουμε τους Γυμνούς (2018)

Πικρή κοινωνική σάτιρα με περίβλημα θεάτρου του παραλόγου

Σε μια πανσιόν της μεσοπολεμικής Ρώμης, ένας συγγραφέας σε αναζήτηση "φρέσκιας" έμπνευσης περιμαζεύει ένα αινιγματικό κορίτσι, την Ersilia Drei, που μόλις βγήκε απ' το νοσοκομείο ύστερα από την απόπειρα αυτοκτονίας της. Οι αρχικές ενστάσεις της σπιτονοικοκυράς του εξανεμίζονται όταν μαθαίνει πως η ταλαιπωρημένη, λιγομίλητη κοπέλα έχει γίνει θέμα στις ειδήσεις εξαιτίας της απονενοημένης πράξης της. Γύρω από την Ersilia συγκεντρώνονται ένας ανερχόμενος σκανδαλοθήρας δημοσιογράφος, ένας χαροκαμένος αλλά και ερωτοχτυπημένος πρόξενος και ο πρώην αρραβωνιαστικός της, ο καθένας από τους οποίους είτε γνωρίζει, είτε επιχειρεί να εκμεταλλευτεί, είτε έχει παίξει κάποιο ρόλο σε μια από τις πτυχές της ιστορίας της. Όλοι τους διατείνονται ότι επιθυμούν διακαώς "να τη σώσουν", δίχως να τη ρωτούν αν θέλει να σωθεί, προσκολλημένοι στα νοερά προσωπεία που οι ίδιοι της έχουν φορέσει. Καθώς οι "μάσκες" της Ersilia εναλλάσσονται ανάλογα με το βλέμμα και τη διάθεση του εκάστοτε επίδοξου "σωτήρα" της, βαθμιαία αποκαλύπτεται και ο ιστός των γεγονότων που την οδήγησαν στην αυτοχειρία: οι σπασμωδικές, αδιέξοδες ερωτικές σχέσεις που την έριχναν από τη μια απογοήτευση στην άλλη και η εμπλοκή της σ' ένα μοιραίο ατύχημα με θύμα ένα μικρό παιδί.

Η Γραμμή (2017)

Η ξεκαρδιστική τραγικότητα του Homo Consumptor

Και ποιος δεν έχει βρεθεί σε ουρά... Και ποιος δεν έχει έρθει αντιμέτωπος με επίδοξους "σφετεριστές" της θέσης του στην ουρά, που παντοιοτρόπως θα επιχειρήσουν να τον παρακάμψουν με σκοπό να προηγηθούν - είτε προβάλλοντας κάποια πρόφαση, είτε αποσπώντας του την προσοχή, είτε μπαίνοντας "πραξικοπηματικά" μπροστά του δίχως να θεωρούν καν απαραίτητη μια, έστω και προσχηματική, εξήγηση ή δικαιολογία. Το οχληρό αυτό φαινόμενο της αστικής καθημερινότητας, η επίμονη παράβαση ενός άγραφου κανόνα όπως η υπομονετική αναμονή με σεβασμό της προτεραιότητας, γίνεται για τον πολυβραβευμένο Αμερικανό θεατρικό συγγραφέα, σκηνοθέτη και ηθοποιό Israel Horovitz η αφορμή ώστε να καυτηριάσει αμείλικτα την πλεονεξία, τον εγωκεντρισμό και τη μωροφιλοδοξία του σύγχρονου καταναλωτή ανθρώπου, του αλλοτριωμένου σε εγκληματικό βαθμό απ' τον ακραίο, θεοποιημένο υλισμό της εποχής μας.

Πέντε άτομα - τέσσερις άντρες και μια γυναίκα - καταφθάνουν για να σταθούν στη σειρά πίσω από μια γραμμή χαραγμένη στο έδαφος ενός απροσδιόριστου πάρκου. Το λόγο για τον οποίο συμβαίνει αυτό δεν τον γνωρίζουμε ούτε θα τον μάθουμε ποτέ: δεν πρόκειται, άλλωστε, για το εστιακό σημείο της υπόθεσης. Εκείνο που μας ενδιαφέρει είναι το τι θα διαδραματιστεί μεταξύ των (αντι)ηρώων της ιστορίας, στη μανιώδη τους προσπάθεια να εξασφαλίσουν, ο καθένας για τον εαυτό του και με κάθε δυνατό, θεμιτό ή (κυρίως) αθέμιτο μέσο, την περιπόθητη πρώτη θέση στην ουρά.

Η Τέχνη για τους Λίγους (1945)

Χειρόγραφα & ντοκουμέντα του Άρτζη Μπούρτζη

Συνεπαρμένος από τις άρδην νεωτερικές τάσεις της ποίησης στη μετακατοχική Ελλάδα, ο νεαρός Αθηναίος φιλότεχνος Άρτζης Μπούρτζης πιάνει φιλίες με τους αυτοαποκαλούμενους πνευματικούς κύκλους και καταφέρνει να εισχωρήσει στα άδυτά τους, προκειμένου να καταγράψει λεπτομερώς τα τεκταινόμενα. Εξέχουσα θέση στις παρατηρήσεις του κατέχουν οι ανερχόμενοι υπερρεαλιστές (ή σουρεαλιστές), οι οποίοι ευαγγελίζονται την κάθετη ανατροπή όλων όσων γνώριζε και πίστευε ο κόσμος για την ποίηση και την τέχνη. Πρόκειται όμως στ' αλήθεια για μια επαναστατική στάση ζωής, ή για βολικό άλλοθι ώστε να γράφει ο καθένας ανενόχλητος τις "αρλούμπες" του; Και πώς είναι δυνατόν να αναγνωριστεί και να ξεχωρίσει ως γνήσια ποιητικό ή/και καλλιτεχνικό ένα έργο χωρίς κανένα σταθερό, αποδεδειγμένο σημείο αναφοράς;

Μ' όλο που σήμερα δείχνουν μάλλον ξεπερασμένες και κοντόφθαλμες, οι αντιρρήσεις του αείμνηστου Μικρασιάτη νομικού, φιλολόγου, δημοσιογράφου και ερασιτέχνη φωτογράφου της Κατοχής, Κώστα Παράσχου (1912-2000) - τακτικού συνεργάτη και ανταποκριτή στο εξωτερικό των εφημερίδων Πρωία, Βραδυνή, Μάχη, Ελευθερία, Εθνικός Κήρυξ και Καθημερινή και επί σειρά ετών διευθυντή της Διαπλάσεως των Παίδων - δεν ήταν και εντελώς αθέμιτες.

Μαστοριές του Έρωτα & του Διαβόλου - Τέσσερις μεσαιωνικές γαλλικές φάρσες

I. Ο ΑΓΑΠΗΤΙΚΟΣ (L'AMOUREUX)

Κλασικό σχήμα του μεσαιωνικού λαϊκού θεάτρου, ο καλόκαρδος, εύπιστος και αφελής σύζυγος, το παμπόνηρο έτερόν του ήμισυ και ο εύγλωττος αλλά φοβιτσιάρης εραστής αποτελούν την πρωταγωνιστική τριάδα και σ' αυτή την "πολύ ωραία και χαρωπή φάρσα του Αγαπητικού", όπως χαρακτηρίζεται στο πρωτότυπο. Πυρήνας της είναι το απροσδόκητο, που βρίσκεται συνεχώς μπροστά στους πρωταγωνιστές αναγκάζοντάς τους να καταφεύγουν σε παράλογες λύσεις και να δημιουργούν, συνειδητά ή ασυνείδητα, εξωφρενικές παρεξηγήσεις, με τη σιωπηρή συνενοχή του θεατή ο οποίος, απ' την πλευρά του, γνωρίζει όσα εκείνοι αγνοούν. Θύματα αυτής ακριβώς της άγνοιας, πέφτουν από τη μια γκάφα στην άλλη, προκαλώντας εκείνο το γέλιο που ο Bergson το ονομάζει "γέλιο ανωτερότητας" κι αφήνοντας στο τέλος μια αδιόρατη πίκρα, καθώς κανένα ψέμα δεν ξεσκεπάζεται και το αμάρτημα δεν μένει απλώς ατιμώρητο, αλλά μάλιστα επισφραγίζεται από την πλήρη ανοχή του συζύγου. Η κωμικοτραγική αυτή ιστορία μένει δίχως κάθαρση, σχεδόν ανολοκλήρωτη, υπογραμμίζοντας για μια ακόμα φορά την ανάγκη της κοινωνίας για τα έστω και συμβατικά διαπροσωπικά πλέγματα, ακόμα κι όταν αυτά υποσκάπτονται από μια επίσης δεδομένη αθέμιτη ηθικά συμπεριφορά, όπως είναι η μοιχεία στη συγκεκριμένη περίπτωση.