Συνέντευξη στη Μαίρη Λαρεντζάκη-Γκιώνη (2025)

Η μουσική με βοήθησε να κατανοήσω τα μαθηματικά

Η Μάριον Χωρεάνθη γεννήθηκε στη Χίο αλλά μεγάλωσε και ζει στην Αθήνα. Πραγματοποίησε σπουδές Γαλλικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ), ενώ είναι επίσης κάτοχος DEUG και Licence de Lettres Modernes (Sorbonne-Paris IV) και Diploma of English Studies (Cambridge). Παρακολούθησε συστηματικά μαθήματα εκφραστικής κίνησης και αυτοσχεδιασμού, κλασικού τραγουδιού, κιθάρας, πιάνου και θεωρητικών και έλαβε μέρος σε χορωδίες και φωνητικά σύνολα, καθώς και σε ερασιτεχνικές συναυλίες και θεατρικές παραστάσεις. Εργάστηκε ως μεταφράστρια και εικονογράφος για εκδοτικούς οίκους και περιοδικά της Αθήνας και της περιφέρειας, και στην ιδιωτική εκπαίδευση ως καθηγήτρια ξένων γλωσσών. Ασχολείται με το σχεδιασμό ιστοσελίδων, τον προγραμματισμό και τη μουσική ή/και ηχητική επένδυση ντοκιμαντέρ, βιντεοπαιχνιδιών και θεάτρου, αρθρογραφώντας παράλληλα σε έντυπα και διαδικτυακά μέσα. Από το 1999 κινείται στο χώρο της ανεξάρτητης πειραματικής μουσικής σκηνής, σε συνεργασία με συνθέτες και συγκροτήματα από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Φτιάχνει επίσης κόμικς για μεγάλους, πολιτικό γελοιογραφικό σκίτσο, εξώφυλλα βιβλίων και μουσικών άλμπουμ και διαδικτυακά παιχνίδια γρίφων και εναλλακτικής πραγματικότητας. Έχει εκδώσει δυο μυθιστορήματα (Βρείτε την Ορτανσία, Καστανιώτης 2002 και Obliqua, 24γράμματα 2022), δυο ποιητικές συλλογές (Η Εξορία των Αρχαγγέλων, Ιωλκός 2005 και Μαύρος Καθρέφτης, Οι Εκδόσεις των Φίλων 2015), μια συλλογή διηγημάτων (Μυστική Αλφάβητος, Αθήνα 2022) και μια συλλογή δοκιμίων (Ψηφία, Ψηφίδες, Ψήγματα, Αθήνα 2022).

Οι Περιπέτειες του Hermux Tantamoq (2000-2007)

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Παιδικού Βιβλίου

Προ ετών (ελαφρώς) αμνημονεύτων, όταν ακόμα εργαζόμουν ως μεταφράστρια λογοτεχνίας, μου ανατέθηκαν από τις εκδόσεις Ψυχογιός τρία πολύ ιδιαίτερα βιβλία μυστηρίου, γραμμένα από έναν νεαρό και πρωτοεμφανιζόμενο, τότε, συγγραφέα: τον Αμερικανό Michael Hoeye, πρώην αγρότη, φωτογράφο μόδας και καθηγητή σε γυμνάσιο. Ήταν την εποχή που μεσουρανούσε διεθνώς ο Harry Potter με τη σειρά των "μαγικών" περιπετειών του, οι οποίες επίσης κυκλοφορούσαν από τον ίδιο εκδοτικό οίκο στην Ελλάδα. Ο Hoeye θέλησε, πιθανώς, να "απαντήσει" στο φαινόμενο Harry Potter δημιουργώντας ένα φανταστικό σύμπαν εμπνευσμένο από τους μύθους του Αισώπου και τα παραδοσιακά και έντεχνα κλασικά παραμύθια, με κεντρικό ήρωα έναν συμπαθέστατο, φιλήσυχο ρολογά, τον Hermux Tantamoq - ο οποίος δεν είχε καμιά μαγική ιδιότητα και δεν ήταν καν άνθρωπος, αλλά... ποντικός, ενώ οι συνθήκες τον ανάγκαζαν να αναλαμβάνει το ρόλο ντετέκτιβ σε άκρως περίπλοκες υποθέσεις.

Συνέντευξη στην Πέρσα Κουμούτση (2017)

Αφιέρωμα στη λογοτεχνική μετάφραση

Πώς ορίζεται το μετάφρασμα από τους ίδιους τους μεταφραστές; Πότε πετυχαίνει και πότε αποτυγχάνει να μεταφέρει αυτούσιο το έργο ενός συγγραφέα, τη φιλοσοφία του, τα υπόγεια όσο και φανερά μηνύματά του; Και πόσο δύσκολο είναι να αναμετρηθεί κανείς με το έργο ενός δημιουργού που έχει ξεπεράσει τα στενά σύνορα του τόπου του; Στ' αλήθεια, τι απαιτείται από το μεταφραστή, ώστε να είναι σε θέση να μεταφέρει επιτυχώς στη γλώσσα του ένα κείμενο χωρίς να προδώσει το πρωτότυπο έργο; Αλλά κυρίως, σε ποιο βαθμό ο μεταφραστής μετέχει ουσιωδώς σε αυτό; Στο πλαίσιο του αφιερώματος που ετοιμάσαμε, ρωτήσαμε καταξιωμένους μεταφραστές και είχαν την ευγενική καλοσύνη να μας καταθέσουν τις απόψεις τους. Στο σημερινό τεύχος δημοσιεύουμε τις απόψεις της αξιαγάπητης και άξιας μεταφράστριας Μάριον Χωρεάνθη, η οποία, εκτός από το σημαντικό μεταφραστικό έργο, έχει εκδώσει ένα μυθιστόρημα και δυο πολύ ενδιαφέρουσες ποιητικές συλλογές.

Πώς θα ορίζατε επιγραμματικά το μετάφρασμα, κ. Χωρεάνθη;

Συνέντευξη στην Τασσώ Γαΐλα (2014)

Συνέντευξη της Χιώτισσας συγγραφέα στην Τασσώ Γαΐλα

Στο κέντρο της Αθήνας και σε γνωστό στέκι λογοτεχνών, συνάντησα πρόσφατα τη γνωστή μεταφράστρια ξένης λογοτεχνίας, συγγραφέα και ποιήτρια Μάριον Χωρεάνθη. Γυναίκα σύγχρονη, δυναμική, ανεξάρτητη, μια διανοούμενη, άγνωστη στους Χιώτες φιλαναγνώστες...

Μάριον, καλά τα λέω;

Όχι και άγνωστη, δεν θα το έλεγα αυτό. Η δουλειά μου κυκλοφορεί σε όλη την Ελλάδα εδώ και χρόνια. Αρκετοί Χιώτες θα έχουν διαβάσει βιβλία μεταφρασμένα από μένα ή ίσως και τα δικά μου. Και θα χαρακτήριζα τον εαυτό μου τεχνοκράτη μάλλον παρά διανοούμενη.

Έχετε συνεργαστεί με τους μεγαλύτερους εκδοτικούς οίκους ως μεταφράστρια ξένων συγγραφέων, θεωρείστε από τους καλύτερους μεταφραστές μας. Από την πλειάδα έργων που έχετε μεταφράσει, ποια είναι τα αγαπημένα σας;

Η βιογραφία του Giordano Bruno, Στην Πυρά του Έρωτα, από τις εκδόσεις Ψυχογιός (μετάφραση από τα Γαλλικά), το Τι αξία έχει η αλήθεια Ερημίτη μου του George Dawes Green (από τα Αγγλικά), εκδόσεις Ψυχογιός και αυτό, καθώς και Το κατά Πιλάτον Ευαγγέλιον του Eric Emmanuel Schmitt από τους Σύγχρονους Ορίζοντες (από τα Γαλλικά επίσης).

Το Άλικο Γράμμα (2001)

Τα μύχια μιας καρδιάς

Ύστερ' από το περιστατικό που περιγράψαμε τελευταία (βλ. ΣΗΜΕΙΩΣΗ), οι σχέσεις ανάμεσα στον κληρικό και το γιατρό, αν κι έμειναν φαινομενικά οι ίδιες, στην πραγματικότητα απέκτησαν έναν χαρακτήρα διαφορετικό απ' ό,τι πριν. Το πνεύμα του Roger Chillingworth είχε τώρα ανοιχτό μπροστά του ένα αρκετά βατό μονοπάτι. Κι όμως, δεν ήταν ακριβώς ο δρόμος τον οποίο είχε προετοιμαστεί ν' ακολουθήσει. Όσο κι αν έδειχνε ήρεμος, ευγενικός και μετρημένος, πολύ φοβόμαστε πως ο δύστυχος αυτός γέρος είχε βαθιά μέσα του κρυμμένη μια κακεντρέχεια, λανθάνουσα ως τότε αλλά τώρα πια εντελώς συνειδητή, η οποία τον κέντριζε να σκαρφιστεί μια εκδίκηση πιο άμεση απ' ό,τι οποιοσδήποτε θνητός είχε ποτέ πραγματοποιήσει ενάντια σ' έναν εχθρό του: να γίνει ο μοναδικός έμπιστος φίλος, στον οποίο ο άλλος θα ομολογούσε όλους τους φόβους και τις τύψεις, την αγωνία του, την απροσποίητη μεταμέλεια, τις σκέψεις τις αμαρτωλές του παρελθόντος που του κατέκλυζαν το νου όσο κι αν τις έδιωχνε! Όλο εκείνο το μαράζι των ενοχών του, που το κρατούσε κρυφό απ' τον κόσμο, θα το φανέρωνε τώρα σ' αυτόν, τον Άσπλαχνο, αυτόν, τον Ανελέητο! Όλοι εκείνοι οι σκοτεινοί θησαυροί θα γίνονταν τώρα δικοί του, του ίδιου ανθρώπου στον οποίο τίποτ' άλλο δεν έφτανε για να ξεπληρώσει το χρέος της εκδίκησης!

Στην Πυρά του Έρωτα (2000)

Εφευρίσκοντας ξανά τη γλώσσα των θεών

Η μυθιστορηματική βιογραφία ως είδος λογοτεχνικό συνδυάζει στην πραγμάτωσή της τη μυθοπλαστική παράμετρο με την ιστορική. Το γεγονός αυτό και μόνο προσδίδει στη συγγραφή της χαρακτήρα εξ ορισμού πολυδιάστατο και διπλά φιλόδοξο, αφού ο μυθιστοριογράφος καλείται να συγχωνεύσει ένα πλήθος καλά αφομοιωμένων ιστορικών - και άρα πραγματικών - στοιχείων με το καθαρό προϊόν της δημιουργικής του φαντασίας. Στην περίπτωση του Στην Πυρά του Έρωτα Πεθαίνω Δυστυχής υπεισέρχεται κι ένας τρίτος παράγοντας: η προσωπική, κατά κάποιον τρόπο, εμπλοκή του συγγραφέα στο μυθιστορηματικό του σύμπαν, αφού επιλέγει να αφηγηθεί τη ζωή του βιογραφούμενου σε πρώτο πρόσωπο, υποδυόμενος, θα μπορούσε να πει κανείς, τον ήρωά του, σ' ένα ιδιόμορφο και εξαιρετικά ενδιαφέρον παιχνίδι ρόλων όπου και ο ήρωας, με τη σειρά του, ενδύεται τις προθέσεις του συγγραφέα και καθίσταται δικό του φερέφωνο. Βρισκόμαστε λοιπόν μπροστά σ' ένα έργο το οποίο επιχειρεί να εκθέσει εκ των έσω και να ερμηνεύσει μια εκρηκτική προσωπικότητα, μια μορφή αμφιλεγόμενη όσο και γοητευτική, η οποία επηρέασε καθοριστικά τη φιλοσοφική και επιστημονική σκέψη των αιώνων.

Ο Κύκλος των Χαμένων... Καλλιτεχνών (1998)

Το ψευδεπίγραφο πορτρέτο ενός καταραμένου καλλιτέχνη

Άλλο ένα βιβλίο δεν θα 'φτανε για να μιλήσει κανείς γι' αυτό το μυθιστόρημα, πόσο μάλλον η περιορισμένη έκταση ενός εισαγωγικού σημειώματος. Όπως και να 'χει όμως το πράγμα, αξίζει, νομίζω, τον κόπο να αναφερθούμε τουλάχιστον στα σημαντικότερα στοιχεία που προσδίδουν στο κείμενο αυτό την εντελώς ξεχωριστή φυσιογνωμία του. Και πρώτα απ' όλα, στο ιδιόρρυθμο ύφος της αφήγησης: το πρώτο πρόσωπο που χρησιμποιείται είναι σχεδόν απογυμνωμένο συναισθηματικά - το "εγώ" του αφηγητή χάνεται, δίνοντας την εντύπωση ότι μιλά κάποιος τρίτος, αντικειμενικός παρατηρητής των γεγονότων και αφήνοντας τον αναγνώστη να επενδύσει ανάλογα τις σκηνές τόσο με τη φαντασία, όσο και με τη λογική του. Ο αφηγητής, που είναι και το πρωταγωνιστικό πρόσωπο της ιστορίας, περνά κυριολεκτικά "διά πυρός και σιδήρου" προκειμένου να ανακαλύψει την αληθινή καλλιτεχνική του φύση και συγχρόνως τον εαυτό του και τις ρίζες του.

Πρόκειται για το πορτρέτο του νεαρού καλλιτέχνη Tom Lynch, ο οποίος αντικρίζει το αντεστραμμένο - αλλά όχι απαραίτητα και πραγματικό - είδωλο της ψυχής του στους ανατριχιαστικούς πίνακες ενός άλλου, φανταστικού ζωγράφου και ταυτίζεται στο έπακρο μαζί του, ώσπου η καθαρτήρια πυρά - σταθερό σημείο αναφοράς - να φωτίσει τις μυστικές πτυχές του μύθου και να δώσει αν όχι τη λύση, τουλάχιστον μια προοπτική.

Τι Αξία Έχει η Αλήθεια, Ερημίτη μου; (1998)

Σουρεαλιστικό και καθαρτήριο ταξίδι ψυχής

Όταν ανέλαβα τη μετάφραση του μυθιστορήματος αυτού, δεν είχα καν φανταστεί με τι επρόκειτο να έρθω αντιμέτωπη. Στην πορεία είχα άπειρες ευκαιρίες να διαπιστώσω ότι το Τι Αξία Έχει η Αλήθεια, Ερημίτη μου; δίκαια σημείωσε την παγκόσμια πρωτοφανή του επιτυχία, παρ' όλο που είναι το πρώτο μόλις μυθιστόρημα του George Dawes Green. Καταρχάς, δεν δίνει καν την εντύπωση πρωτολείου: η χρήση της γλώσσας αλλά και των συμβάσεων του είδους είναι τόσο αριστοτεχνική ώστε φανερώνει το πόσο ο συγγραφέας έχει κατακτήσει και αφομοιώσει τα υλικά της δημιουργίας του. Πέρα όμως από το τεχνικό μέρος, υπάρχει μια συναρπαστική πλοκή που κόβει ώρες ώρες την ανάσα, σκιτσαρισμένη όπως ένα κόμικ αλλά δίχως να της λείπει το ενδοσκοπικό βάθος όπου χρειάζεται. Πρόκειται για ένα έργο που ακροβατεί ολόκληρο πάνω σ' ένα σχοινί και παίζει με την ίδια του την επικίνδυνη ισορροπία, καθιστώντας τον αναγνώστη συνένοχο στο παιχνίδι της λογικής και της παράνοιας, των φαινομένων που απατούν και της αδιανόητης αλήθειας, της "απόλυτης πραγματικότητας" και της απεγνωσμένης φυγής απ' αυτήν.

Ο Δρόμος Κοντά στο Παλάτι (1995)

Η διαχρονική αλήθεια των πραγμάτων

Η Τριλογία του Καΐρου είναι ένα ογκώδες έργο που δεν έχει τίποτα να ζηλέψει από τα μυθιστορήματα-ποταμούς των αρχών του 20ού αιώνα. Ο σχετικά πρόσφατος (1988) νομπελίστας Naguib Mahfouz επωφελείται από κάθε άποψη από την ευρωπαϊκή, κυρίως, λογοτεχνική παράδοση για να παρουσιάσει ένα μυθιστορηματικό τρίπτυχο πολυδιάστατο και πολυεπίπεδο, όπου αναδεικνύεται σε μεγάλο βαθμό η συγγραφική του δεινότητα και η φιλοσοφική του θεώρηση βρίσκει κατά τρόπο καίριο και ακριβή την έκφρασή της.

Ο Δρόμος κοντά στο Παλάτι, πρώτο μέρος της τριλογίας, διαπραγματεύεται την καθημερινή ζωή μιας αιγυπτιακής μεσοαστικής οικογένειας την εποχή της κυριαρχίας των Βρετανών, λίγο μετά το τέλος του Α' Παγκοσμίου Πολέμου. Πρόκειται για μια οικογενειακή ιλαροτραγωδία που οι πολιτικές εξελίξεις της δίνουν έναν δραματικό τόνο. Μάλιστα, κατά διαβολική σύμπτωση, έτυχε πρόσφατα να πληροφορηθώ ότι ο 83χρονος, πλέον, συγγραφέας έπεσε θύμα δολοφονικής απόπειρας εξτρεμιστών συμπατριωτών του. Το γεγονός αυτό προσδίδει μια ειρωνικά τραγική διάσταση στο πνεύμα μετριοπάθειας που διαπνέει το συνολικό έργο του Mahfouz: ο συγγραφέας, ο οποίος πρέπει, κατά την George Eliot, να επιδεικνύει "general benevolence" (γενική καλοπιστία), αρνούμενος να καταδικάσει και κρατώντας μια στάση αποστασιοποιημένης ανωτερότητας απέναντι στα πρόσωπά του αλλά και στην Ιστορία, καταδικάζεται ο ίδιος από την ανελέητη ακρότητα των καιρών μας γι' αυτήν ακριβώς τη συμβιβαστική του στάση. Κάθε πολέμιος της μισσαλλοδοξίας στον κόσμο αυτόν φαίνεται ν' αποτελεί και τον πρωταρχικό της στόχο.

Δυο Ποιήματα από τα Alcools (1913)

Guillaume Apollinaire

I. ΤΟ ΓΕΦΥΡΙ MIRABEAU

Κάτω από το γεφύρι Mirabeau κυλάει ο Σηκουάνας
Και τις αγάπες μας
Γιατί να μου θυμίζει λες
Η χαρά πάντα ερχόταν ύστερα απ' τον πόνο

Η Γυναίκα που Γνώρισα (1992)

Οδοιπορικό στα άδυτα της ψυχής και της μνήμης

Μετά το σπαρακτικό επιστολικό του μυθιστόρημα Το Μαύρο Κουτί, ο Amos Oz χαμηλώνει τους τόνους και συνθέτει, όπως λέει ο ίδιος, "ένα έργο μουσικής δωματίου", σε κλίμακες ελάσσονες και με τη σοφία της ζωής πιο κατασταλαγμένη, μετουσιωμένη σε ποίηση χαμηλόφωνη, ψιθυριστή σχεδόν, τρυφερό αυτοσαρκασμό και γλυκιά, πονεμένη χαρά. Η αφήγηση είναι εδώ, εκ πρώτης όψεως, γραμμική, καθαρά παραδοσιακή από πλευράς τεχνικής, αφού το ύφος παραπέμπει φανερά στη Virginia Woolf, τις αδελφές Bronte, τον Flaubert και τον Stendhal. Η συνύπαρξη πολλών διαφορετικών χρονικών επιπέδων που πλέκονται μεταξύ τους σ' έναν ενιαίο ιστό, το άλλοτε κατακερματισμένο κι άλλοτε αείρροο εσωτερικό ταξίδι, ο "ελεύθερος πλάγιος λόγος" τον οποίο με μεγάλη μαεστρία χρησιμοποίησαν στα ψυχογραφικά τους μυθιστορήματα οι Γάλλοι συγγραφείς του περασμένου αιώνα, είναι τα κυριότερα χαρακτηριστικά του έργου αυτού, μαζί με την παντελή, συχνά, απουσία σημείων στίξης έτσι ώστε ο γραπτός λόγος να ακολουθεί πιστά την πορεία της σκέψης, τη χρήση του τρίτου προσώπου αντί για το πρώτο και του πρώτου αντί για το τρίτο, σε αντιδιαστολή με την παρουσία του δευτέρου, το οποίο υποδηλώνει την άμεση επικοινωνία με τον εαυτό μας. Ο εαυτός στο τρίτο πρόσωπο είναι απαστασιοποιημένος, ξένος πολλές φορές, για να θυμηθούμε και την περίφημη φράση του Rimbaud: "Je est un autre", "(ο) Εγώ είναι κάποιος άλλος".

Το Μαύρο Κουτί (1988)

Τα συντρίμμια ενός έρωτα και το μη αναστρέψιμο του γραπτού λόγου

Στην κριτική του για το Μαύρο Κουτί (εξαιρετικά μεταφρασμένο στα Αγγλικά από τον Nicholas de Lange), την οποία δημοσίευσε η εφημερίδα New Statesman στις 1 Ιουλίου του 1988, ο Sean French εκφράζει την έκπληξή του για την επιστολική μορφή του μυθιστορήματος αυτού. "Στα τέλη του 18ου αιώνα", γράφει, "η τεχνική της έντεχνης επιστολογραφίας εγκαταλείφθηκε σε παγκόσμια σχεδόν κλίμακα και η ανακάλυψη του τηλεφώνου και του τηλεγράφου την απονέκρωσαν εντελώς". Συγχρόνως εντοπίζει και το αναπόφευκτο πρόβλημα που δημιουργεί σε έναν σύγχρονο μυθιστοριογράφο η εφαρμογή της τεχνικής αυτής: "στην εποχή του τηλεφώνου, οι δεκασέλιδες επιστολές μεταξύ των μελών μιας μη λογοτεχνικής ομάδας δεν μπορεί παρά να θέσουν σε δοκιμασία την καλή πίστη του αναγνώστη". Παρ' όλα αυτά, το επιστολικό μυθιστόρημα, όταν μάλιστα συνίσταται στην ανταλλαγή επιστολών ανάμεσα σε ανθρώπους διαφορετικού χαρακτήρα, νοοτροπίας και προέλευσης, δεν παύει να αποτελεί πειρασμό για τη συγγραφική δεινότητα ενός δημιουργού, καθώς η ετερογένεια την οποία συνεπάγεται το καθιστά μια πρώτης τάξεως άσκηση ύφους.

Το Μαύρο Κουτί (1991)

Μια δυσλειτουργική οικογένεια στα πρόθυρα νευρικής κρίσης

Μεταφράζοντας (από δεύτερο χέρι) το Μαύρο Κουτί, συνειδητοποίησα ακόμα μια φορά ότι ένα έργο τόσο πλούσιο σε ύφη, αποχρώσεις, επίπεδα και αναφορές δύσκολα μεταφέρεται ανέπαφο σε μια άλλη γλώσσα. Γι' αυτό και αντί για μια πιστή μεν φραστικά, αλλά λογοτεχνικά "δολοφονική" κατά λέξη απόδοση, προσανατολίστηκα προς μια κάπως ελεύθερη μεταφορά που μου επέτρεψε να διατηρήσω όσο γινόταν την ποίηση και τη γοητεία του κειμένου, χωρίς όμως και να απιστήσω ιδιαίτερα στην αγγλική μετάφραση την οποία είχα ανά χείρας. Και πάλι τονίζω ότι η όποια φραστική απομάκρυνση από το αγγλικό κείμενο, σε κάποια δύσβατα σημεία, έχει μοναδικό σκοπό να περισώσει το βάθος και τις συνδηλώσεις του πολυδιάστατου αυτού έργου.

Η πρωτοτυπία του Μαύρου Κουτιού δεν συνίσταται βέβαια στην επιστολική μορφή του, αφού το είδος αυτό της γραφής έχει κατά καιρούς καλλιεργηθεί σε όλα τα είδη του πεζού λόγου: σημειώνω τις Επιστολές του Ισοκράτους, τις Εταιρικές Επιστολές του Αλκίφρονος και τις επιστολές του Θεοπόμπου του Χίου προς τον Φίλιππο το Μακεδόνα, καθώς και του Ψευδοευριπίδου, ενώ επιστολές συναντάμε και στους ελληνιστικούς χρόνους, όπως τους Κατ' Ανθίαν και Αβροκόμην Εφεσιακούς Λόγους.

Μαστοριές του Έρωτα & του Διαβόλου - Τέσσερις μεσαιωνικές γαλλικές φάρσες

I. Ο ΑΓΑΠΗΤΙΚΟΣ (L'AMOUREUX)

Κλασικό σχήμα του μεσαιωνικού λαϊκού θεάτρου, ο καλόκαρδος, εύπιστος και αφελής σύζυγος, το παμπόνηρο έτερόν του ήμισυ και ο εύγλωττος αλλά φοβιτσιάρης εραστής αποτελούν την πρωταγωνιστική τριάδα και σ' αυτή την "πολύ ωραία και χαρωπή φάρσα του Αγαπητικού", όπως χαρακτηρίζεται στο πρωτότυπο. Πυρήνας της είναι το απροσδόκητο, που βρίσκεται συνεχώς μπροστά στους πρωταγωνιστές αναγκάζοντάς τους να καταφεύγουν σε παράλογες λύσεις και να δημιουργούν, συνειδητά ή ασυνείδητα, εξωφρενικές παρεξηγήσεις, με τη σιωπηρή συνενοχή του θεατή ο οποίος, απ' την πλευρά του, γνωρίζει όσα εκείνοι αγνοούν. Θύματα αυτής ακριβώς της άγνοιας, πέφτουν από τη μια γκάφα στην άλλη, προκαλώντας εκείνο το γέλιο που ο Bergson το ονομάζει "γέλιο ανωτερότητας" κι αφήνοντας στο τέλος μια αδιόρατη πίκρα, καθώς κανένα ψέμα δεν ξεσκεπάζεται και το αμάρτημα δεν μένει απλώς ατιμώρητο, αλλά μάλιστα επισφραγίζεται από την πλήρη ανοχή του συζύγου. Η κωμικοτραγική αυτή ιστορία μένει δίχως κάθαρση, σχεδόν ανολοκλήρωτη, υπογραμμίζοντας για μια ακόμα φορά την ανάγκη της κοινωνίας για τα έστω και συμβατικά διαπροσωπικά πλέγματα, ακόμα κι όταν αυτά υποσκάπτονται από μια επίσης δεδομένη αθέμιτη ηθικά συμπεριφορά, όπως είναι η μοιχεία στη συγκεκριμένη περίπτωση.

Miramar (1990)

Βίοι παράλληλοι & τεμνόμενοι

Αν η απευθείας μετάφραση προδίδει το πρωτότυπο, τότε η μετάφραση από δεύτερο χέρι το προδίδει διπλά. Ιδίως αν πρόκειται για ένα κείμενο σαν το Miramar, όπου απ' την πρώτη ως την τελευταία λέξη ο ωμός ρεαλισμός αντιμάχεται την ποιητική αλληγορία, δίχως στιγμή όμως να διασπάται η ενότητα του ύφους. Μέσω της αγγλικής μετάφρασης προσπάθησα να προσεγγίσω τη βαθύτερη ουσία του κειμένου καθώς και τις προθέσεις του συγγραφέα και να αποδώσω με την πρέπουσα πιστότητα τόσο το γράμμα, όσο και το πνεύμα του.

Έτυχε βέβαια, λόγω συγκυριών, να τελειώσω την παρούσα μετάφραση σ' ένα νησί του βορειοανατολικού Αιγαίου, σε μια πανσιόν με θέα τη θάλασσα και ιδιοκτήτρια μια ευγενική κυρία που είχε το όνομα της ηρωίδας του Miramar, Μαριάννα. Συγκάτοικος, μια άλλη κυρία, ηλικιωμένη Αιγυπτιώτισσα, που εδώ και χρόνια ζει, κυνηγημένη από τις περιστάσεις, στην πανσιόν και παρακολουθεί με άγρυπνο ενδιαφέρον τη ζωή και τις δραστηριότητες των κατά καιρούς νοικάρηδων, αναπολώντας συγχρόνως περασμένα μεγαλεία, όπως ακριβώς η Μαριάννα του Miramar.