Ισχυρή Έλξη (2008)

Μικρές στάχτες, μεγάλες φωτιές

"Μικρές στάχτες" (κατά λέξη μετάφραση του αγγλικού τίτλου της ταινίας, Little Ashes) είναι η απόδοση της ισπανικής ονομασίας - Cenicitas - ενός από τους πρώτους (1928) πίνακες όπου ο ζωγράφος Salvador Dali άρχιζε να πειραματίζεται με τον υπερρεαλισμό σε συνδυασμό με τον κυβισμό και τις αναγεννησιακές τεχνικές, ανακαλύπτοντας - και αποκαλύπτοντας - την εμβρυϊκή φάση του χαρακτηριστικού του ύφους. Ο πίνακας αυτός (που ο Dali τον είχε αρχικά ονομάσει Η Γέννηση της Αφροδίτης, ενώ αργότερα τον παρουσίασε σε συλλογική έκθεση στο Παρίσι με τον τίτλο Οι Άκαρπες Απόπειρες) έγινε η αφορμή να γνωριστεί ο ζωγράφος με άλλες δυο εμβληματικές μορφές της Ισπανίας, το μελλοντικά διάσημο σκηνοθέτη Luis Bunuel (Η Ωραία της Ημέρας, Το Φάντασμα της Ελευθερίας) και τον ήδη γνωστό και αγαπητό στους πνευματικούς κύκλους της Γρανάδα, ποιητή και θεατρικό συγγραφέα Federico Garcia Lorca.

Νεότατοι και περίπου συνομήλικοι τότε, οι τρεις σπουδαίοι δημιουργοί δέθηκαν με στενή φιλία, που καταγράφηκε και διασώθηκε μέσα απ' την εντατική τους αλληλογραφία. Μάλιστα το 1988 ο ιστορικός κινηματογράφου Agustin Sanchez Vidal, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Σαραγόσα, έχοντας συγκεντρώσει τις επιστολές και των τριών τους, δημοσίευσε την εκτενή μελέτη Bunuel, Lorca, Dali - Αίνιγμα δίχως Τέλος (η οποία κυκλοφόρησε στην Ελλάδα το 1991 από τις εκδόσεις Εξάντας, σε μετάφραση της Ισμήνης Κανσή), με θέμα τη συναρπαστικά περίπλοκη σχέση που είχε αναπτυχθεί μεταξύ τους.

Gilles & η Νύχτα (2019)

Σκοτάδι, ημίφως και αίμα σε τελετουργία θανάτου

"Είμαι όσα έχω διαπράξει". Με το ευθαρσές αυτό απόφθεγμα συστήνεται στο αναγνωστικό και το φιλοθεάμον κοινό, μέσω της πένας του Hugo Claus, ένας από τους διασημότερους - μαζί με τον Jack τον Αντεροβγάλτη - κατά συρροήν δολοφόνους όλων των εποχών. Ιστορικό πρόσωπο, του οποίου το όνομα και η δράση σφράγισαν ανεξίτηλα την ευρωπαϊκή και παγκόσμια πολιτισμική κληρονομιά, ο Gilles de Rais είναι ο κεντρικός ήρωας και αφηγητής στη νουβέλα Ο Gilles & η Νύχτα (Gilles en de Nacht) - έναν, στην ουσία, εκτενή μονόλογο βασισμένο στην καταγραφή της απολογίας του και στα πλήρως σωζόμενα πρακτικά απ' την πολύκροτη, στον καιρό της, δίκη του.

Όμορφος πολύ, χαρισματικός μα και σημαδεμένος απ' τη μοίρα, ο Gilles, βαρόνος της Ραι (Rais ή Retz, περιοχής των γαλλικών ακτών προς τον Ατλαντικό Ωκεανό, που ως και το 18ο αιώνα ανήκε στο δουκάτο της Βρετάνης) έχασε και τους δυο γονείς του σε ηλικία δέκα ετών. Την κηδεμονία του, όπως και του μικρότερου αδελφού του, Rene de La Suze, ανέλαβε ο παππούς απ' την πλευρά της μητέρας τους, ο οποίος, με ιδιοτελή κίνητρα, βιάστηκε να παντρέψει τον ακόμα ανήλικο Gilles με την πάμπλουτη κληρονόμο Catherine de Thouars. Καρπός του γάμου αυτού ήταν ένα κορίτσι, η Marie.

Ο Άνθρωπος Ελέφαντας (2019)

Η ομορφιά ενός τέρατος στο τσίρκο της ζωής

Ο Joseph Carey Merrick γεννήθηκε στην αγγλική πόλη Λέστερ το 1862. Γύρω στα πέντε του χρόνια άρχισε να εμφανίζει στο κεφάλι και το σώμα του δύσοσμους παραμορφωτικούς όγκους που χειροτέρευαν με τον καιρό, δίνοντάς του όψη αποκρουστική και αχρηστεύοντας το δεξί του χέρι. Στα έντεκά του έχασε από πνευμονία τη μητέρα του - που αν και καλλονή, είχε πιθανώς και η ίδια κάποια μορφή παράλυσης - ενώ η δεύτερη σύζυγος του πατέρα του δεν αποδέχτηκε ποτέ το "μη φυσιολογικό" παιδί. Ανεπιθύμητος στην οικογένειά του, κατατρεγμένος απ' την κοινωνία και αντιμετωπίζοντας πρόβλημα επιβίωσης, ο Merrick κατέληξε στις λαοφιλείς, τότε, "εκθέσεις τεράτων" (freak shows) με το παρατσούκλι "Άνθρωπος Ελέφαντας", όπου οι εργοδότες του τον σύστηναν επίσης σαν διανοητικά καθυστερημένο, βασανίζοντας και εξευτελίζοντάς τον.

Σε μια τέτοια "έκθεση" τον συνάντησε ο διαπρεπής χειρουργός και ανατόμος Sir Frederick Treves, ο οποίος, με την πρόθεση να μελετήσει την πρωτοφανή δυσμορφία του, διαπίστωσε ότι κάτω απ' τους φρικτούς όγκους, το σκιαχτερό ρόγχο της αναπνοής και την ελαττωματική ομιλία κρυβόταν ένας καλόκαρδος, έξυπνος και φιλομαθής νεαρός, με καλλιτεχνικές ευαισθησίες και ικανότητες.

Η Ψιλικατζού (2018)

Συνωμοσία εναντίον του σύμπαντος

Με την Ψιλικατζού τυχαίνει να με συνδέει μια ενδιαφέρουσα ιστορία. Ήμουν από τους πρώτους και τακτικούς αναγνώστες του ομότιτλου ιστολογίου (μεταξύ αρκετών άλλων), την εποχή όπου το blogging ήταν μια δραστηριότητα σχετικά νεοφανής, ελαφρώς περιθωριακή - αν και δεν άργησε να γίνει μόδα, όπως κάθε καινούργια ανακάλυψη της μαζικής κουλτούρας - με πολύ διαφορετικό νόημα και επιδιώξεις απ' ό,τι σήμερα. Τους καιρούς εκείνους, όχι και τόσο μακρινούς, αν κάποιος προέβαλλε την ιδιότητα του blogger ως επάγγελμα ή μέσο βιοπορισμού, θα αντιμετωπιζόταν τουλάχιστον με θυμηδία. Γιατί η διατήρηση ιστολογίου δεν αποσκοπούσε στην προσωπική προβολή με απώτερο στόχο το οικονομικό, κυρίως, κέρδος - δεν είχε καν απώτερο στόχο πέρα απ' την άμεση έκφραση και καταγραφή σκέψεων, συναισθημάτων και στιγμιοτύπων της καθημερινότητας, όπως σ' ένα παραδοσιακό, χειρόγραφο ημερολόγιο. Και επειδή τότε, σε αντίθεση με το τωρινό "καθεστώς", ήταν αδιανόητο να κοινοποιεί κανείς τα αληθινά του στοιχεία σ' έναν ανοίκειο και χαώδη χώρο όπως ο παγκόσμιος ιστός, οι bloggers δημοσίευαν με ψευδώνυμα, συνήθως μονολεκτικά ή/και σύνθετα, ενίοτε βασισμένα σε λογοπαίγνια ή αναγραμματισμούς: πότε ευφάνταστα, πότε αστεία, πότε εμπρηστικά, πότε δηλωτικά ενός προσφιλούς τους θέματος, μιας επαγγελματικής ή ερασιτεχνικής ασχολίας τους.

Χαρίκλεια Καβάφη (2018)

Ο γιος μου... Κωνσταντίνος Καβάφης

Η Χαρίκλεια Καβάφη του Κοραή Δαμάτη εντάσσεται σε μια πρωτότυπη "ανθολογία" εφτά μονολόγων γραμμένων από ισάριθμους σκηνοθέτες, με το γενικό τίτλο Ο Γιος μου... και πρωταγωνίστριες τις μητέρες διακεκριμένων Ελλήνων (όπως ο Νικόλαος Μάντζαρος, ο Ανδρέας Συγγρός, ο Διονύσιος Σολωμός, ο Γιάννης Ψυχάρης, ο στρατηγός Μακρυγιάννης, ο Μέγας Αλέξανδρος και ο Κ. Π. Καβάφης), που από τον Οκτώβριο του 2017 παρουσιάζονται διαδοχικά, τόσο ως αυτόνομες παραστάσεις όσο και ως μέρη του ευρύτερου εγχειρήματος, στον πολυχώρο Vault. Μετά το ημιαυτογραφικό του μυθιστόρημα Το Σπίτι Μόνο, του οποίου μεγάλο τμήμα διαδραματίζεται στην Αλεξάνδρεια, ο Αιγυπτιώτης σκηνοθέτης και συγγραφέας επανέρχεται στη γενέθλια πόλη του, τιμώντας έναν από τους σημαντικότερους ποιητές της νεότερης Ελλάδας, τον Κωνσταντίνο Καβάφη - που έζησε, εργάστηκε και δημιούργησε εκεί - μέσα από την αφήγηση, τη ματιά και τις αναμνήσεις της ηλικιωμένης πια, χήρας και χαροκαμένης μητέρας του Χαρίκλειας.

Ο μονόλογος της Χαρίκλειας Καβάφη τοποθετείται στο 1899, χρονιά του θανάτου της. Στα 65 της χρόνια και έχοντας αντιμετωπίσει ουκ ολίγους κλυδωνισμούς - απανωτούς ξενιτεμούς, αρρώστιες και θανάτους παιδιών, τη μαρτυρική πορεία της ασθένειας του συζύγου της - στην οικογενειακή της ζωή, κάνει τον απολογισμό της πριν το τέλος.

Αγγέλικα Νίκλη Σολωμού η Διάφανη (2017)

Μια "μαντενούτα" αυτοβιογραφείται

Η ζωή της Αγγελικής (ή Αγγέλικας) Νίκλη, μητέρας του εθνικού μας ποιητή Διονυσίου Σολωμού, κάθε άλλο παρά υπήρξε ρόδινη. Στα δεκατρία της μόλις χρόνια πουλήθηκε από τους γονείς της στον ηλικιωμένο κόντε Νικόλαο Σολωμό, ως υπηρέτρια με τον παράλληλο ρόλο της "μαντενούτα" (από το ιταλικό mantenuta: "συντηρούμενη") - ένα είδος μόνιμης, "οικόσιτης" ερωμένης στο περιθώριο του νόμιμου γάμου του, με όλα τα καθήκοντα μιας πραγματικής συζύγου αλλά χωρίς κανένα απ' τα δικαιώματά της. Μαζί του απέκτησε δυο γιους, τον Διονύσιο και τον Δημήτριο, τους οποίους ο πατέρας τους δεν αναγνώρισε παρά μονάχα την παραμονή του θανάτου του (οπότε και "αποκατέστησε" επιτέλους την Αγγέλικα, έχοντας ήδη χάσει την πρώτη του γυναίκα). Το στίγμα του "μούλου", δηλαδή του νόθου, συνόδευε διαρκώς τα δυο παιδιά απ' την πιο τρυφερή τους ηλικία, δημιουργώντας τους αγιάτρευτα ψυχικά τραύματα που έμελλε να οδηγήσουν, τόσο έμμεσα όσο και άμεσα, στη διάλυση δυο οικογενειών.

Ο Gilbert Sinoue για τον Προφήτη του Θεού (2017)

Οι Χριστιανοί με κατηγορούν ότι διαφημίζω τους Ισλαμιστές

Ο Gilbert Sinoue συστήθηκε στο αναγνωστικό κοινό της χώρας μας πριν ακριβώς είκοσι χρόνια με το άτυπο δίπτυχο των μυθιστορημάτων του Η Αιγυπτία και Η Κόρη του Νείλου, που πρωτοκυκλοφόρησαν από τις εκδόσεις Ψυχογιός σε μετάφραση Βασιλικής Κοκκίνου. Ακολούθησαν εικοσιένα ακόμα βιβλία του από τον ίδιο εκδότη και με την ίδια πάντα μεταφράστρια, με τελευταίο (2016) τον Προφήτη του Θεού, που αφηγείται τη ζωή και την πορεία του Άραβα ηγέτη Muhammad ibn Abd Allah, γνωστότερου σ’ εμάς ως Μωάμεθ.

Ειδικευμένος στο ιστορικό μυθιστόρημα, ο Γαλλοαιγύπτιος συγγραφέας - ο οποίος έχει επίσης ελληνική καταγωγή - αποφάσισε να καταπιαστεί με μια βιογραφία σχεδόν "ταμπού" τόσο στη Δύση όσο και στην Ανατολή, για διαφορετικούς λόγους στην κάθε περίπτωση. Τι τον οδήγησε στην επιλογή του συγκεκριμένου θέματος τούτη ειδικά την εποχή; Στο ερώτημα αυτό και σε άλλα πολλά έδωσε πρόθυμα απαντήσεις, σε κλειστή συνέντευξη Τύπου την οποία παραχώρησε το μεσημέρι της Τετάρτης 18 Ιανουαρίου, στο πατάρι του νέου βιβλιοπωλείου των εκδόσεων Ψυχογιός, με διερμηνέα (για όσους δεν μιλούσαν Γαλλικά) την Ευγενία Μουτσοπούλου.

Συνέντευξη με τον Merlin Holland (2000)

Ο ζόφος πίσω απ' τη φανταχτερή επιφάνεια της εικόνας

Ο Merlin Holland, ο μοναδικός εγγονός του Oscar Wilde, επισκέφθηκε την Αθήνα το Μάιο του 2000, με την ευκαιρία της έκδοσης στα Ελληνικά του λευκώματος που επιμελήθηκε, με τον τίτλο Oscar Wilde, η Ζωή και το Έργο του, από τις εκδόσεις Ψυχογιός (μετάφραση Νίκου Ταξ. Δαβανέλλου). Η συνέντευξη δόθηκε στο περίπτερο των εκδόσεων Ψυχογιός, στο χώρο της Έκθεσης Βιβλίου στο Πεδίον του Άρεως, στις 13 Μαΐου του 2000.

Η φυσιογνωμική ομοιότητα με τον παππού σας είναι πράγματι συγκλονιστική...

Έτσι λέτε; Εγώ πάντως κάνω ό, τι μπορώ για να χάσω βάρος!

Εννοείτε το βάρος της κληρονομιάς που σας άφησε;

Όσο γι' αυτό... Ξέρετε, τώρα τελευταία περνάω στον υπολογιστή όλες τις επιστολές του κι αυτό από μόνο του σημαίνει τεράστιο φόρτο δουλειάς. Μη φανταστείτε όμως ότι μου προξενεί κανέναν ιδιαίτερο συναισθηματισμό - θα 'λεγα μάλλον πως με κάνει έξαλλο, γιατί ποτέ, που να πάρει η οργή, δεν έβαζε ημερομηνίες στα γράμματά του! Αυτό είναι ένα πολύ σοβαρό πρόβλημα, που μου δημιουργεί ατέλειωτους μπελάδες.

Στην Πυρά του Έρωτα (2000)

Εφευρίσκοντας ξανά τη γλώσσα των θεών

Η μυθιστορηματική βιογραφία ως είδος λογοτεχνικό συνδυάζει στην πραγμάτωσή της τη μυθοπλαστική παράμετρο με την ιστορική. Το γεγονός αυτό και μόνο προσδίδει στη συγγραφή της χαρακτήρα εξ ορισμού πολυδιάστατο και διπλά φιλόδοξο, αφού ο μυθιστοριογράφος καλείται να συγχωνεύσει ένα πλήθος καλά αφομοιωμένων ιστορικών - και άρα πραγματικών - στοιχείων με το καθαρό προϊόν της δημιουργικής του φαντασίας. Στην περίπτωση του Στην Πυρά του Έρωτα Πεθαίνω Δυστυχής υπεισέρχεται κι ένας τρίτος παράγοντας: η προσωπική, κατά κάποιον τρόπο, εμπλοκή του συγγραφέα στο μυθιστορηματικό του σύμπαν, αφού επιλέγει να αφηγηθεί τη ζωή του βιογραφούμενου σε πρώτο πρόσωπο, υποδυόμενος, θα μπορούσε να πει κανείς, τον ήρωά του, σ' ένα ιδιόμορφο και εξαιρετικά ενδιαφέρον παιχνίδι ρόλων όπου και ο ήρωας, με τη σειρά του, ενδύεται τις προθέσεις του συγγραφέα και καθίσταται δικό του φερέφωνο. Βρισκόμαστε λοιπόν μπροστά σ' ένα έργο το οποίο επιχειρεί να εκθέσει εκ των έσω και να ερμηνεύσει μια εκρηκτική προσωπικότητα, μια μορφή αμφιλεγόμενη όσο και γοητευτική, η οποία επηρέασε καθοριστικά τη φιλοσοφική και επιστημονική σκέψη των αιώνων.