Σοφοκλέους Ιχνευταί (2001)

Παιγνιώδης προσέγγιση ενός αιτιολογικού μύθου

Η ύπαρξη και η διατήρηση του σατυρικού (ή σειληνικού) δράματος στην κλασική εποχή οφείλεται στην απαίτηση του κοινού να μείνει ζωντανή η διονυσιακή διάσταση της δραματικής ποίησης, η οποία εξέλιπε σταδιακά από την τραγωδία με την εξέλιξη του είδους. Η παρουσία των τραγόμορφων Σατύρων επί σκηνής αποτελούσε αναφορά στις βακχικές τελετές και φόρο τιμής στο Διόνυσο, στο πλαίσιο των εορτών του οποίου πραγματοποιούνταν κάθε χρόνο οι δραματικοί αγώνες. Δύο μόνο σατυρικά δράματα διασώθηκαν ως τις μέρες μας, ο Κύκλωψ του Ευριπίδη και οι Ιχνευταί του Σοφοκλή (400 περίπου στίχοι του αρχικού έργου, μόνο τα 2/3 των οποίων είναι ακέραιοι), ενώ θέση σατυρικού δράματος κατείχε επίσης και η Άλκηστις του Ευριπίδη, όπου ο χαρακτήρας του Ηρακλή έχει ρόλο στην ουσία κωμικό.

Οι Ιχνευταί ή Ιχνευταί Σάτυροι ανακαλύφθηκαν στην Αίγυπτο, σε πάπυρο της Οξυρρύγχου που χρονολογείται γύρω στα τέλη του 2ου μ.Χ. αιώνα και δημοσιεύθηκαν το 1912 από τον Arthur S. Hunt στον 9o τόμο των Oxyrrhynchus Papyri. Δεν μπορεί να προσδιοριστεί με ακρίβεια ποια τραγική τετραλογία συμπλήρωναν.

Συνέντευξη με τον Merlin Holland (2000)

Ο ζόφος πίσω απ' τη φανταχτερή επιφάνεια της εικόνας

Ο Merlin Holland, ο μοναδικός εγγονός του Oscar Wilde, επισκέφθηκε την Αθήνα το Μάιο του 2000, με την ευκαιρία της έκδοσης στα Ελληνικά του λευκώματος που επιμελήθηκε, με τον τίτλο Oscar Wilde, η Ζωή και το Έργο του, από τις εκδόσεις Ψυχογιός (μετάφραση Νίκου Ταξ. Δαβανέλλου). Η συνέντευξη δόθηκε στο περίπτερο των εκδόσεων Ψυχογιός, στο χώρο της Έκθεσης Βιβλίου στο Πεδίον του Άρεως, στις 13 Μαΐου του 2000.

Η φυσιογνωμική ομοιότητα με τον παππού σας είναι πράγματι συγκλονιστική...

Έτσι λέτε; Εγώ πάντως κάνω ό, τι μπορώ για να χάσω βάρος!

Εννοείτε το βάρος της κληρονομιάς που σας άφησε;

Όσο γι' αυτό... Ξέρετε, τώρα τελευταία περνάω στον υπολογιστή όλες τις επιστολές του κι αυτό από μόνο του σημαίνει τεράστιο φόρτο δουλειάς. Μη φανταστείτε όμως ότι μου προξενεί κανέναν ιδιαίτερο συναισθηματισμό - θα 'λεγα μάλλον πως με κάνει έξαλλο, γιατί ποτέ, που να πάρει η οργή, δεν έβαζε ημερομηνίες στα γράμματά του! Αυτό είναι ένα πολύ σοβαρό πρόβλημα, που μου δημιουργεί ατέλειωτους μπελάδες.

Στην Πυρά του Έρωτα (2000)

Εφευρίσκοντας ξανά τη γλώσσα των θεών

Η μυθιστορηματική βιογραφία ως είδος λογοτεχνικό συνδυάζει στην πραγμάτωσή της τη μυθοπλαστική παράμετρο με την ιστορική. Το γεγονός αυτό και μόνο προσδίδει στη συγγραφή της χαρακτήρα εξ ορισμού πολυδιάστατο και διπλά φιλόδοξο, αφού ο μυθιστοριογράφος καλείται να συγχωνεύσει ένα πλήθος καλά αφομοιωμένων ιστορικών - και άρα πραγματικών - στοιχείων με το καθαρό προϊόν της δημιουργικής του φαντασίας. Στην περίπτωση του Στην Πυρά του Έρωτα Πεθαίνω Δυστυχής υπεισέρχεται κι ένας τρίτος παράγοντας: η προσωπική, κατά κάποιον τρόπο, εμπλοκή του συγγραφέα στο μυθιστορηματικό του σύμπαν, αφού επιλέγει να αφηγηθεί τη ζωή του βιογραφούμενου σε πρώτο πρόσωπο, υποδυόμενος, θα μπορούσε να πει κανείς, τον ήρωά του, σ' ένα ιδιόμορφο και εξαιρετικά ενδιαφέρον παιχνίδι ρόλων όπου και ο ήρωας, με τη σειρά του, ενδύεται τις προθέσεις του συγγραφέα και καθίσταται δικό του φερέφωνο. Βρισκόμαστε λοιπόν μπροστά σ' ένα έργο το οποίο επιχειρεί να εκθέσει εκ των έσω και να ερμηνεύσει μια εκρηκτική προσωπικότητα, μια μορφή αμφιλεγόμενη όσο και γοητευτική, η οποία επηρέασε καθοριστικά τη φιλοσοφική και επιστημονική σκέψη των αιώνων.

Παλαιό Φάληρο, 29/5/99 - II

Δημοτική Βιβλιοθήκη Παλαιού Φαλήρου, 29 Μαΐου 1999 (στο πιάνο η Βίκυ Σταθακοπούλου).

Παλαιό Φάληρο, 29/5/99 - I

Δημοτική Βιβλιοθήκη Παλαιού Φαλήρου, 29 Μαΐου 1999 (στο πιάνο η Βίκυ Σταθακοπούλου).

Πειραιάς, 1/6/97 - II

Ελληνογαλλική Σχολή Αγίου Παύλου, 1 Ιουνίου 1997 (στο πιάνο η Μάγδα Τσεσμελή).

Πειραιάς, 1/6/97 - I

Ελληνογαλλική Σχολή Αγίου Παύλου, 1 Ιουνίου 1997 (στο πιάνο η Μάγδα Τσεσμελή).

Ο Κύκλος των Χαμένων... Καλλιτεχνών (1998)

Το ψευδεπίγραφο πορτρέτο ενός καταραμένου καλλιτέχνη

Άλλο ένα βιβλίο δεν θα 'φτανε για να μιλήσει κανείς γι' αυτό το μυθιστόρημα, πόσο μάλλον η περιορισμένη έκταση ενός εισαγωγικού σημειώματος. Όπως και να 'χει όμως το πράγμα, αξίζει, νομίζω, τον κόπο να αναφερθούμε τουλάχιστον στα σημαντικότερα στοιχεία που προσδίδουν στο κείμενο αυτό την εντελώς ξεχωριστή φυσιογνωμία του. Και πρώτα απ' όλα, στο ιδιόρρυθμο ύφος της αφήγησης: το πρώτο πρόσωπο που χρησιμποιείται είναι σχεδόν απογυμνωμένο συναισθηματικά - το "εγώ" του αφηγητή χάνεται, δίνοντας την εντύπωση ότι μιλά κάποιος τρίτος, αντικειμενικός παρατηρητής των γεγονότων και αφήνοντας τον αναγνώστη να επενδύσει ανάλογα τις σκηνές τόσο με τη φαντασία, όσο και με τη λογική του. Ο αφηγητής, που είναι και το πρωταγωνιστικό πρόσωπο της ιστορίας, περνά κυριολεκτικά "διά πυρός και σιδήρου" προκειμένου να ανακαλύψει την αληθινή καλλιτεχνική του φύση και συγχρόνως τον εαυτό του και τις ρίζες του.

Πρόκειται για το πορτρέτο του νεαρού καλλιτέχνη Tom Lynch, ο οποίος αντικρίζει το αντεστραμμένο - αλλά όχι απαραίτητα και πραγματικό - είδωλο της ψυχής του στους ανατριχιαστικούς πίνακες ενός άλλου, φανταστικού ζωγράφου και ταυτίζεται στο έπακρο μαζί του, ώσπου η καθαρτήρια πυρά - σταθερό σημείο αναφοράς - να φωτίσει τις μυστικές πτυχές του μύθου και να δώσει αν όχι τη λύση, τουλάχιστον μια προοπτική.

Τι Αξία Έχει η Αλήθεια, Ερημίτη μου; (1998)

Σουρεαλιστικό και καθαρτήριο ταξίδι ψυχής

Όταν ανέλαβα τη μετάφραση του μυθιστορήματος αυτού, δεν είχα καν φανταστεί με τι επρόκειτο να έρθω αντιμέτωπη. Στην πορεία είχα άπειρες ευκαιρίες να διαπιστώσω ότι το Τι Αξία Έχει η Αλήθεια, Ερημίτη μου; δίκαια σημείωσε την παγκόσμια πρωτοφανή του επιτυχία, παρ' όλο που είναι το πρώτο μόλις μυθιστόρημα του George Dawes Green. Καταρχάς, δεν δίνει καν την εντύπωση πρωτολείου: η χρήση της γλώσσας αλλά και των συμβάσεων του είδους είναι τόσο αριστοτεχνική ώστε φανερώνει το πόσο ο συγγραφέας έχει κατακτήσει και αφομοιώσει τα υλικά της δημιουργίας του. Πέρα όμως από το τεχνικό μέρος, υπάρχει μια συναρπαστική πλοκή που κόβει ώρες ώρες την ανάσα, σκιτσαρισμένη όπως ένα κόμικ αλλά δίχως να της λείπει το ενδοσκοπικό βάθος όπου χρειάζεται. Πρόκειται για ένα έργο που ακροβατεί ολόκληρο πάνω σ' ένα σχοινί και παίζει με την ίδια του την επικίνδυνη ισορροπία, καθιστώντας τον αναγνώστη συνένοχο στο παιχνίδι της λογικής και της παράνοιας, των φαινομένων που απατούν και της αδιανόητης αλήθειας, της "απόλυτης πραγματικότητας" και της απεγνωσμένης φυγής απ' αυτήν.

Ο Δρόμος Κοντά στο Παλάτι (1995)

Η διαχρονική αλήθεια των πραγμάτων

Η Τριλογία του Καΐρου είναι ένα ογκώδες έργο που δεν έχει τίποτα να ζηλέψει από τα μυθιστορήματα-ποταμούς των αρχών του 20ού αιώνα. Ο σχετικά πρόσφατος (1988) νομπελίστας Naguib Mahfouz επωφελείται από κάθε άποψη από την ευρωπαϊκή, κυρίως, λογοτεχνική παράδοση για να παρουσιάσει ένα μυθιστορηματικό τρίπτυχο πολυδιάστατο και πολυεπίπεδο, όπου αναδεικνύεται σε μεγάλο βαθμό η συγγραφική του δεινότητα και η φιλοσοφική του θεώρηση βρίσκει κατά τρόπο καίριο και ακριβή την έκφρασή της.

Ο Δρόμος κοντά στο Παλάτι, πρώτο μέρος της τριλογίας, διαπραγματεύεται την καθημερινή ζωή μιας αιγυπτιακής μεσοαστικής οικογένειας την εποχή της κυριαρχίας των Βρετανών, λίγο μετά το τέλος του Α' Παγκοσμίου Πολέμου. Πρόκειται για μια οικογενειακή ιλαροτραγωδία που οι πολιτικές εξελίξεις της δίνουν έναν δραματικό τόνο. Μάλιστα, κατά διαβολική σύμπτωση, έτυχε πρόσφατα να πληροφορηθώ ότι ο 83χρονος, πλέον, συγγραφέας έπεσε θύμα δολοφονικής απόπειρας εξτρεμιστών συμπατριωτών του. Το γεγονός αυτό προσδίδει μια ειρωνικά τραγική διάσταση στο πνεύμα μετριοπάθειας που διαπνέει το συνολικό έργο του Mahfouz: ο συγγραφέας, ο οποίος πρέπει, κατά την George Eliot, να επιδεικνύει "general benevolence" (γενική καλοπιστία), αρνούμενος να καταδικάσει και κρατώντας μια στάση αποστασιοποιημένης ανωτερότητας απέναντι στα πρόσωπά του αλλά και στην Ιστορία, καταδικάζεται ο ίδιος από την ανελέητη ακρότητα των καιρών μας γι' αυτήν ακριβώς τη συμβιβαστική του στάση. Κάθε πολέμιος της μισσαλλοδοξίας στον κόσμο αυτόν φαίνεται ν' αποτελεί και τον πρωταρχικό της στόχο.