Οιδίπους Τύραννος (2019)

Η τυφλή κυκλικότητα της ειμαρμένης

Ο Οιδίπους Τύραννος του Σοφοκλή παρουσιάστηκε πιθανότατα το 428 π.Χ., ενώ είναι άγνωστο το πότε γράφτηκε. Προηγείται, πάντως, του Οιδίποδα επί Κολωνώ, που χρονολογικά είναι από τα τελευταία έργα του ποιητή. Η υπόθεσή του δανείζεται πρόσωπα και στοιχεία από το θηβαϊκό κύκλο ή "κύκλο των Λαβδακιδών" - μια χαμένη επική τετραλογία σε δακτυλικό εξάμετρο, η οποία αναφερόταν στην αρχαία Θήβα. Από τα πιο πολυπαιγμένα έργα διαχρονικά και σε παγκόσμιο επίπεδο, μεταφέρθηκε, επίσης, επανειλημμένα στον κινηματογράφο (από το θεατρικό σκηνοθέτη Tyrone Guthrie - σε ελεύθερη αγγλική απόδοση του ποιητή W. B. Yeats - το 1957, από τον Pasolini το 1967 με τη Silvana Mangano ως Ιοκάστη και από τον Philip Saville το 1968, σε αμερικανική παραγωγή με πρωταγωνιστές τους Christopher Plummer, Orson Welles και Donald Sutherland και μουσική του Γιάννη Χρήστου). Θεωρήθηκε ως υπόδειγμα δραματουργίας από τον Αριστοτέλη στην Ποιητική του και ενέπνευσε, μάλιστα, στον Freud την ονομασία του γνωστού ψυχολογικού συμπλέγματος. Πέρα, ωστόσο, απ' τις σημερινές ερμηνείες και τοποθετήσεις, η κατά Σοφοκλή εκδοχή του αρχαίου μύθου εστιάζει πρωταρχικά στο άφευκτο του ανθρώπινου πεπρωμένου, καθώς και στην πανταχού παρουσία της τραγικής ειρωνείας, η οποία στη συγκεκριμένη περίπτωση αποτελεί οργανικό, θεμελιώδες συστατικό της πλοκής.

Πρόσωπα της Ηλέκτρας (2019)

Εκδοχές & ερμηνείες ενός δραματικού αρχετύπου

Δανεισμένη από το μύθο των Ατρειδών, η Ηλέκτρα ως δραματικό πρόσωπο εμφανίζεται ή/και πρωταγωνιστεί σε έργα και των τριών μεγάλων τραγικών μας, ενώ έχει εμπνεύσει μερικούς απ' τους σπουδαιότερους σύγχρονους δραματουργούς της Ευρώπης και της Αμερικής και δώσει, μάλιστα, το όνομά της σε ψυχολογικό σύμπλεγμα. Ποια είναι, όμως, στ' αλήθεια η Ηλέκτρα; Άγρυπνος φύλακας της δικαιοσύνης, έρμαιο της τρέλας της ή δέσμια μιας θανάσιμης νυχτερινής αποστολής; Ενσάρκωση του γυναικείου ιδεώδους στον καιρό της ή πηγή και καθρέφτης της απόλυτης τραγικότητας; Σ' αυτά και άλλα ερωτήματα μας απαντά η ίδια η μυθική ηρωίδα, πότε ξεκάθαρα και πότε κρυπτικά, μέσα απ' τις πολυάριθμες δραματικές της ενσαρκώσεις.

Στην Ορέστεια του Αισχύλου (458 π. Χ.) - την τριλογία που αποτελείται από τις τραγωδίες Αγαμέμνων, Χοηφόροι και Ευμενίδες και είναι η μόνη σωζόμενη πλήρης αρχαία τριλογία - η Ηλέκτρα δεν είναι, βέβαια, το κύριο πρόσωπο, κατέχει όμως κομβικό μέρος στις Χοηφόρους, όπου γίνεται συνεργός του αδελφού της Ορέστη στην εκδίκηση για τη δολοφονία του πατέρα τους.

Η Ελένη (2019)

Το αρχέτυπο κάλλος και η σαγήνη της φθοράς (του)

Σ' ένα ιστορικό οικοδόμημα του κέντρου της Αθήνας, το Μπάγκειον της πλατείας Ομονοίας - το οποίο χτίστηκε μέσα στην προτελευταία δεκαετία του 19ου αιώνα από τον περίφημο Γερμανό αρχιτέκτονα και πανεπιστημιακό Ερνέστο Τσίλλερ, με χορηγία του εθνικού ευεργέτη Ιωάννη Πάγκα (ή Μπάγκα) και πρωτολειτούργησε ως ξενοδοχείο, για να παραχωρηθεί πρόσφατα στο Δήμο Αθηναίων ύστερα από μακρά περίοδο εγκατάλειψης - πραγματοποιήθηκε ο φετινός κύκλος θεατρικών παραστάσεων και σεμιναρίων του διακεκριμένου Χιώτη σκηνοθέτη Δήμου Αβδελιώδη, με σταθερό σημείο τον ποιητικό μονόλογο Η Ελένη (1972) του Γιάννη Ρίτσου.

Σε σκηνοθεσία του ίδιου και με ερμηνεύτρια τη Βερόνικα Αργέντζη, η Ωραία Ελένη του μύθου παίρνει σάρκα και οστά και κάνει το στοχαστικό απολογισμό μιας ύπαρξης πέρα και πάνω από τις λογικά αντιληπτές διαστάσεις, σε μια ονειρικά/παραληρηματικά υπερβατική συναίρεση χρόνου και τόπου.

Ο Επιτάφιος Λόγος του Περικλή (2018)

Διαχρονικός ύμνος στο δημοκρατικό πολίτευμα

Αν και συχνά μνημονεύεται ως αυτόνομο κείμενο, ο Περικλέους Επιτάφιος (όπως τον θυμόμαστε από τα σχολικά μας χρόνια) αποτελεί μέρος των Ιστοριών του Θουκυδίδη και συγκεκριμένα, της ενότητας που αναφέρεται στα Πελοποννησιακά (Πελοποννησιακό Πόλεμο). Είναι η κατά προσέγγιση καταγραφή του δημόσιου λόγου τον οποίο εκφώνησε ο λαμπρός ρήτορας και πολιτικός το 430 π.Χ., στην τελετή που οργάνωσε η αθηναϊκή πολιτεία προς τιμήν των πρώτων πεσόντων στο πεδίο της μάχης και ο οποίος θεωρείται - και είναι - υποδειγματικός ως προς την αρτιότητα της δομής και το καίριο του περιεχομένου του, με την απολύτως πρέπουσα συγκινησιακή φόρτιση αλλά και τη σοβαρότητα που επιβάλλεται από το πνεύμα και το κλίμα μιας παρόμοιας περίστασης.

Τα αρχαία κείμενα που δεν συγκαταλέγονται στο αμιγώς θεατρικό είδος έχουμε συνηθίσει να τα διαβάζουμε μάλλον παρά να τα ακούμε. Η ιδέα και πρωτοβουλία της Σοφίας Ε. Πελοποννησίου-Βασιλάκου, επιμελήτριας του Ιδρύματος Άγγελου και Λητώς Κατακουζηνού, να αναθέσει στο βραβευμένο Χιώτη σκηνοθέτη Δήμο Αβδελιώδη την επαναφορά του Επιταφίου στη μορφή με την οποία είχε πρωταρχικά παρουσιαστεί, δηλαδή την προφορική ενώπιον κοινού - όπως είναι άλλωστε και ο προορισμός του - μας υπενθυμίζει τις "ζωντανές", οργανικές ιδιότητες και επιδράσεις των κειμένων αυτών στην καθημερινότητα μιας κοινωνίας που οι βασικές αρχές του μηχανισμού της ήταν, σε γενικές γραμμές, οι ίδιες από τις οποίες ρυθμίζονται (θεωρητικά τουλάχιστον) τα σημερινά δημοκρατικά πολιτεύματα.

Παλατινής Ανθολογίας Επιγράμματα Ερωτικά (2016)

Χειρόγραφα φίλων νεκρών που ζωντανεύουν

Παλατινή Ανθολογία ονομάζεται η συλλογή ελληνικών ποιημάτων και επιγραμμάτων από τον 7ο αιώνα π.Χ ως το 600 μ.Χ., η οποία βασίζεται σε μη σωζόμενο χειρόγραφο του Βυζαντινού λογίου Κωνσταντίνου Κεφαλά (10ος αιώνας μ.Χ.) και ανακαλύφθηκε το 1606 στη βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου της Χαϊδελβέργης. Μαζί με την Πλανούδειο Ανθολογία (συλλογή επιγραμμάτων που κατέγραψε το 1299 ο Βυζαντινός μοναχός και λόγιος Μάξιμος Πλανούδης και βρίσκεται στη Μαρκιανή Βιβλιοθήκη της Βενετίας), αποτελούν τη λεγόμενη Ελληνική Ανθολογία, της οποίας η πρώτη έντυπη μορφή χρονολογείται στα τέλη του 16ου αιώνα.

Ο πρόωρα χαμένος ποιητής, κριτικός λογοτεχνίας, μελετητής και μεταφραστής της αρχαίας ελληνικής γραμματείας Κώστας Χωρεάνθης (1936-1996) είχε καταπιαστεί με τη μετάφραση μέρους της Παλατινής Ανθολογίας και συγκεκριμένα, με τον πέμπτο τόμο όπου περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, ερωτικά επιγράμματα του Πλάτωνα, του Ρουφίνου, του Ασκληπιάδη, του Διοσκορίδη, του Διονυσίου του Σοφιστή, του Καλλιμάχου, του Φιλοδήμου και του Μελεάγρου. Το 2000, τέσσερα χρόνια μετά την εκδημία του Κώστα Χωρεάνθη, κυκλοφόρησαν ξεχωριστά, σε δική του μετάφραση και με σχόλια και εκτενή εισαγωγή του ίδιου, τα επιγράμματα του Ρουφίνου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Σοφοκλέους Ιχνευταί (2001)

Παιγνιώδης προσέγγιση ενός αιτιολογικού μύθου

Η ύπαρξη και η διατήρηση του σατυρικού (ή σειληνικού) δράματος στην κλασική εποχή οφείλεται στην απαίτηση του κοινού να μείνει ζωντανή η διονυσιακή διάσταση της δραματικής ποίησης, η οποία εξέλιπε σταδιακά από την τραγωδία με την εξέλιξη του είδους. Η παρουσία των τραγόμορφων Σατύρων επί σκηνής αποτελούσε αναφορά στις βακχικές τελετές και φόρο τιμής στο Διόνυσο, στο πλαίσιο των εορτών του οποίου πραγματοποιούνταν κάθε χρόνο οι δραματικοί αγώνες. Δύο μόνο σατυρικά δράματα διασώθηκαν ως τις μέρες μας, ο Κύκλωψ του Ευριπίδη και οι Ιχνευταί του Σοφοκλή (400 περίπου στίχοι του αρχικού έργου, μόνο τα 2/3 των οποίων είναι ακέραιοι), ενώ θέση σατυρικού δράματος κατείχε επίσης και η Άλκηστις του Ευριπίδη, όπου ο χαρακτήρας του Ηρακλή έχει ρόλο στην ουσία κωμικό.

Οι Ιχνευταί ή Ιχνευταί Σάτυροι ανακαλύφθηκαν στην Αίγυπτο, σε πάπυρο της Οξυρρύγχου που χρονολογείται γύρω στα τέλη του 2ου μ.Χ. αιώνα και δημοσιεύθηκαν το 1912 από τον Arthur S. Hunt στον 9o τόμο των Oxyrrhynchus Papyri. Δεν μπορεί να προσδιοριστεί με ακρίβεια ποια τραγική τετραλογία συμπλήρωναν.