Τετάρτη 23 Αυγούστου 2017

Ανθισμένες Μανόλιες & Δωδέκατη Νύχτα στο Δημοτικό Θέατρο Καλλιθέας

I. ΑΝΘΙΣΜΕΝΕΣ ΜΑΝΟΛΙΕΣ (5-8/7/17)

Steel Magnolias

Οι Ανθισμένες Μανόλιες έγιναν γνωστές και αγαπητές στο ελληνικό κοινό από την ταινία του 1989 που σκηνοθέτησε ο Herbert Ross, σε σενάριο μάλιστα του Robert Harling, ο οποίος έγραψε και το πρωτότυπο, ομότιτλο θεατρικό έργο. Αν και στον αγγλικό τίτλο (Steel Magnolias - που φυσικά αντικατοπτρίζει ακριβέστερα το νόημα του έργου), οι μανόλιες είναι "ατσάλινες", στα Ελληνικά εξαρχής αποδόθηκαν ως "ανθισμένες", για αισθητικούς και... ευφωνικούς, φαντάζομαι, λόγους. Δεν πρόκειται, ωστόσο, για ατυχή απόδοση - στην αρχή του έργου, εξάλλου, υπάρχει η συμβολική αναφορά σε ένα φυτό μανόλιας που αποτελεί "πέτρα σκανδάλου" ανάμεσα σε δυο γειτονικά σπίτια (και στο τέλος, εξίσου συμβολικά, θα ανθίσει).

Με κεντρικό και τακτικό τόπο συνάντησης ένα συνοικιακό κομμωτήριο του αμερικανικού Νότου, έξι γυναίκες - η δεινή κομμώτρια Truvy, η μυστηριώδης νεοαφιχθείσα βοηθός της, Annelle και οι πιστές της πελάτισσες M'Lynn, Shelby, Clairee και Ouiser - ανταλλάσσουν πληροφορίες και απόψεις, αναλύουν και αντιμετωπίζουν όλες μαζί τα ευχάριστα και τα όχι και τόσο ευχάριστα της καθημερινότητάς τους, υποστηρίζοντας με σθένος η μια την άλλη στα δύσκολα και βάζοντας στην άκρη χωρίς δισταγμό τις περιστασιακές διαφωνίες και διαφορές τους.

Παρ' όλο που η ιστορία ξεκινά μέσα σε μια χαρούμενη αναστάτωση λόγω του επικείμενου γάμου της Shelby, ο ίσκιος της μελαγχολίας δεν θα αργήσει να απλωθεί πάνω απ' την ενθουσιασμένη συντροφιά και τις πυρετώδεις ετοιμασίες: η Shelby πάσχει από διαβήτη τύπου 1, δηλώνει όμως ανένδοτα αποφασισμένη να αψηφήσει τις συμβουλές των γιατρών και την αγωνία των δικών της προκειμένου να επιδιώξει μια "φυσιολογική" ζωή, η οποία θα περιλαμβάνει την απαγορευμένη γι' αυτήν μητρότητα.

Το θέμα του ο Harling το εμπνεύστηκε από αληθινά γεγονότα και συγκεκριμένα, από τον πρόωρο θάνατο της ίδιας του της αδελφής, εξαιτίας επιπλοκών της συγκεκριμένης ασθένειας ύστερα από εγκυμοσύνη - εμπειρία την οποία επιχειρεί μέσω της συγγραφής να αποδεχτεί και να "εξορκίσει". Γι' αυτό και το κάθε "κρούσμα" δραματικής κορύφωσης απαλύνεται από χιουμοριστικές ατάκες και κωμικά περιστατικά που αβίαστα όσο και υπονομευτικά πλέκονται με τη βαρυθυμία του κλίματος, πηγάζοντας από τους ιδιαίτερους χαρακτήρες των ηρωίδων. Η θεοπάλαβη Clairee και η στριμμένη, φωνακλού Ouiser (που έχει δώσει στον άγριο και πανάσχημο σκύλο της το όνομα Hitler) λειτουργούν ως δυνάμεις εξισορροπητικές, "αντίπαλο δέος" της τραγωδίας που καραδοκεί ώσπου, αναπόφευκτα, να χτυπήσει. Γιατί στην πεζή και βασανισμένη ανθρώπινη πραγματικότητα σπάνια συμβαίνουν τα θαύματα και η θέληση για ζωή, όσο ένθερμη και πεισματική και αν είναι, δεν νικά πάντα τις προβλέψεις των γιατρών.

Με τη διδασκαλία και σκηνοθετική καθοδήγηση του Γιώργου Γαλάντη, καλλιτεχνικού διευθυντή του Θεατρικού Εργαστηρίου του Δήμου Καλλιθέας, ο οποίος επίσης διασκεύασε τη μετάφραση του έργου από τον Ερρίκο Μπελιέ, φρόντισε τη μουσική επένδυση και φιλοτέχνησε την πανέμορφη αφίσα, η ομάδα του Εργαστηρίου μάς χάρισε καθημερινά, από τις 5 ως τις 8 Ιουλίου στο Δημοτικό Θέατρο Καλλιθέας, δυο περίπου βραδινές ώρες γνήσιας και αδιάλειπτης συγκίνησης, με διάσπαρτα χαμόγελα και στιγμές πηγαίου γέλιου. Η Σοφία Μανασίδου (Truvy), η Νατάσα Κυριακοπούλου (Annelle), η Κατερίνα Μανασσάκη (M'Lynne), η Αθηνά Ασημάκη (Shelby), η Ρόζα Αργυρούδη (Clairee) και η Ιουλία Καστρίτση (Ouiser) ήταν μία και μία στους ρόλους τους, φινετσάτες, δυναμικές και πειστικότατες, γεμίζοντας απολαυστικά με την παρουσία τους τη σκηνή και κλέβοντας την παράσταση με το δικό της τρόπο η καθεμιά. Nα σημειωθεί ακόμα ότι τις Annelle και Shelby υποδύθηκαν, εναλλακτικά, οι Στέλλα Πάτσου και Τάνια Καραΐσκου αντίστοιχα.

Αν και τα έξι αυτά γυναικεία πρόσωπα - μαζί με την περαστική από το κομμωτήριο Judy (Ευαγγελία Κυριακίδου) - είναι για το θεατή οι μόνοι “πρεσβευτές” της κωμόπολης στην οποία κατοικούν, μέσα από τους διαλόγους και τις αντιδράσεις τους πλάθεται και ζωντανεύει ένας ολόκληρος κόσμος, παροντικός και παρελθοντικός, που υφίσταται και δραστηριοποιείται εκτός σκηνής: πρώην, νυν, "άκυροι" νομικά ή... μακαρίτες σύζυγοι, παιδιά, ανίψια και λοιποί συγγενείς, ως και αθλητικά σωματεία ή κοινωφελείς οργανώσεις. Και βέβαια, ο τοπικός ραδιοφωνικός σταθμός με παραγωγό, εκφωνητή και DJ τον μονίμως μισομεθυσμένο Rocky (εξαιρετικός ο Κώστας Γιαννατσής), που εδώ πήρε κυριολεκτικά σάρκα και οστά ως ευφυέστατη σκηνοθετική προσθήκη στο περιθώριο της κυρίως δράσης, τόσο για επέκταση ή εύθυμο σχολιασμό των τεκταινομένων όσο και για (ιδιαίτερα ευπρόσδεκτη) εκτόνωση του συναισθηματικού φόρτου.

II. ΔΩΔΕΚΑΤΗ ΝΥΧΤΑ (11-14/7/17)

Twelfth Night

Γνωστή επίσης με τον τίτλο Ό,τι Προτιμάτε (What You Will), η Δωδέκατη Νύχτα του Shakespeare γράφτηκε μεταξύ των ετών 1601 και 1602 (δημοσιεύτηκε ωστόσο πάνω από 20 χρόνια αργότερα) ως μέρος των εορταστικών εκδηλώσεων για την παραμονή των Θεοφανίων, δηλαδή τη δωδέκατη νύχτα από τα Χριστούγεννα. Λόγω του πανηγυρικού χαρακτήρα της περίστασης, το έργο βρίθει από μουσικοχορευτικά "γεμίσματα" και καθαρόαιμα φαρσικά στοιχεία, ενώ πυρήνα της πλοκής του αποτελεί το παγκόσμια και διαχρονικά δημοφιλές (όπως και προσφιλές στον ίδιο το Βάρδο) μυθοπλαστικό τέχνασμα της σύγχυσης ταυτοτήτων. Και δεν πρόκειται, μάλιστα, για καμιά απλή σύγχυση: όχι μονάχα ένα πρόσωπο περνιέται, πότε σκόπιμα και πότε ακούσια, για άλλο, μα το μπέρδεμα προεκτείνεται σε πτυχές βαθιά υποστασιακές, τόσο που η κεφάτη αυτή κωμωδία παρεξηγήσεων δεν θα ήθελε και πολύ για να μετατραπεί σε τραγωδία.

Κάθε άλλο παρά κωμική είναι, άλλωστε, η αιτία όλου του "κακού": ένα ναυάγιο που χώρισε δυο δίδυμα αδέλφια, τη Viola και τον Sebastian, αφήνοντας τον καθένα τους με την εντύπωση ότι ο άλλος έχει πεθάνει. Προκειμένου να επιβιώσει σ' έναν κόσμο επικίνδυνο για μια ολομόναχη νέα γυναίκα, η Viola αναγκάζεται να παραστήσει τον άντρα και, με το όνομα Cesario, να μπει στην υπηρεσία του δούκα Orsino, ο οποίος τη χρησιμοποιεί ως "ταχυδρόμο" για τα ραβασάκια που στέλνει στην εκλεκτή της καρδιάς του, την ενάρετη και χαροκαμένη αρχόντισσα Olivia. Η τελευταία, ωστόσο, τον αντιμετωπίζει με όλο και μεγαλύτερη ψυχρότητα, ενώ καλοκοιτάζει τον "απεσταλμένο" του, δηλαδή τη μεταμφιεσμένη Viola - η οποία, με τη σειρά της, έχει ανομολόγητα ερωτευτεί τον Orsino. Παράλληλα, η Olivia διεκδικείται από τον αργόστροφο μέθυσο Sir Andrew, καθώς και από τον ταπεινής καταγωγής, μεγαλομανή και ηθικολόγο Malvolio (φτιαχτή λατινίζουσα λέξη με την έννοια της πονηριάς), που αφήνει το πάθος του να τον τυφλώσει και να τον παρασύρει σε αδιανόητες γελοιότητες - με την υπόγεια παρακίνηση και τις μηχανορραφίες του θείου της Olivia, Sir Toby Belch (belch είναι στα Αγγλικά το ρέψιμο), των υπηρετών της, Maria και Fabian και του "επαγγελματία τρελού", γελωτοποιού Feste (από το fester, "μολύνω" ή/και το feast, "γιορτή/φαγοπότι").

Σαν να μην έφταναν αυτά, εμφανίζεται αίφνης και από το πουθενά ο Sebastian μαζί με τον αφοσιωμένο σωτήρα του, καπετάνιο Antonio, ο οποίος όμως έχει επικηρυχθεί από τον Orsino. Συναντώντας τυχαία τον Sebastian και λόγω της μεγάλης του ομοιότητας με τη Viola, η Olivia τον περνά για τον αγαπημένο της Cesario και του κάνει πρόταση γάμου. Εκείνος δέχεται και παντρεύονται κρυφά, την ίδια στιγμή που ο Antonio πέφτει πάνω στη Viola/Cesario και στα χέρια των διωκτών του. Νομίζοντας πως η Viola είναι ο Sebastian, ο Antonio πληγώνεται που ο ίσαμε τότε επιστήθιος φίλος του, αντί να σπεύσει σε βοήθεια, αρνείται ακόμα και πως τον γνωρίζει και ορκίζεται να εκδικηθεί για την "προδοσία". Ευτυχώς, πάνω που η κατάσταση αρχίζει να παίρνει τροπή απελπιστική για όλα σχεδόν τα πρόσωπα, η αλήθεια αποκαλύπτεται και τα πράγματα μπαίνουν στη θέση τους...

Όπως και παραπάνω επισημάνθηκε, τα ονόματα των σαιξπηρικών ηρώων έχουν μια ιδιαίτερη σημειολογία, πότε ενδεικτική της προσωπικότητας του καθενός, πότε για να προξενήσουν απλώς το γέλιο και πότε για να προσδώσουν μια αίσθηση "εξωτισμού", ανάλογα με τη χώρα όπου διαδραματίζεται η υπόθεση. Άλλοτε, πάλι - ίσως και αθέλητα από την πλευρά του ποιητή - δεν είναι παρά παιχνίδια με τους φθόγγους, οι δυνητικές συνδηλώσεις των οποίων αφήνονται στη φαντασία των θεατών. Το "μετα-θεατρικό" στοιχείο, εξάλλου, που συχνότατα συναντάται ή δεσπόζει στο σαιξπηρικό έργο - αλλεπάλληλες μεταμφιέσεις, δρώμενα εντός δρωμένων μέσα στην παράσταση, άμεσες ή έμμεσες αναφορές στη θεατρική πράξη αυτή καθαυτήν - επιστρατεύεται εδώ ως δομικό συστατικό της πλοκής, με επιπλέον κωμικές "παρενέργειες": στην εποχή του Σαίξπηρ, τους γυναικείους ρόλους έπαιζαν άντρες, εν γνώσει, φυσικά, του κοινού. Επομένως η Viola ντυμένη Cesario ήταν ένας νεαρός άντρας ηθοποιός που υποκρινόταν τη γυναίκα που παρίστανε τον άντρα. Δεν είναι λοιπόν τυχαίο που το δικό της όνομα και της Olivia (την οποία υποδυόταν επίσης άντρας, δίχως όμως να παριστάνει τίποτ' άλλο πέρα από αυτό) αναγραμματίζουν κατά προσέγγιση το ένα το άλλο, ενώ έχει ενδιαφέρον το ότι τα ίδια γράμματα περιέχονται και στο όνομα του Malvolio, το "κλειδί" ενός υφέρποντος νοηματικού γρίφου. Όλα όσα εκτυλίσσονται επί σκηνής είναι μια φάρσα, ένα "συναινετικό" κόλπο μεταξύ του ακροατηρίου και των συντελεστών της παράστασης, με κύριο στόχο το "διονυσιακό" ξεφάντωμα που ανενδοίαστα και αμεταμέλητα ανακατεύει τα φύλα, τις σχέσεις και τους ρόλους τους και μετουσιώνει ως και το πιο σοβαρό σε αστείο, καταργώντας έτσι κάθε κοινωνική σύμβαση, προκατάληψη και περιορισμό.

Με τον αρμόζοντα σεβασμό στο κλασικό κείμενο και υπό την πάντα στιβαρή και εμπνευσμένη καθοδήγηση του σκηνοθέτη Γιώργου Γαλάντη, η ομάδα του Θεατρικού Εργαστηρίου του Δήμου Καλλιθέας στήνει ένα καλοκουρδισμένο, τρισχαριτωμένο δίωρο θέαμα με "ζωντανά" τραγουδισμένες εμβόλιμες μπαλάντες (από τους Yvonne Toma και Βαγγέλη Σμυρναίο, σε μουσική του Θάνου Αργυρίου) και πολύ όμορφες, γεμάτες μπρίο και ρυθμό ερμηνείες, κρατώντας μας συντροφιά από τις 11 ως τις 14 Ιουλίου στο Δημοτικό Θέατρο Καλλιθέας. Εξαιρετικά επιτυχημένη ήταν η επιλογή της Αθηνάς Ασημάκη και του Κώστα Φουστέρη ως Viola και Sebastian αντίστοιχα - το ίδιο ακριβώς ύψος, ντύσιμο και μακιγιάζ (από την Ελένη Παπαδοπούλου) τους έκαναν να δείχνουν όντως πανομοιότυποι, υποστηρίζοντας και οπτικά το εύρημα της ανταλλαγής ταυτοτήτων. Οι Κώστας Γιαννατσής (Sir Toby), Νία Γεωργοπούλου (Maria), Δημήτρης Νομικός (Sir Andrew), Κωνσταντίνος Τσούκας (Feste), Κώστας Διαμαντόπουλος (Fabian) και Νικήτας Δημητρόπουλος (Malvolio) επωμίστηκαν το κατεξοχήν φαρσικό μέρος της παράστασης, περαιώνοντάς το με πνοή και νεύρο και ολοφάνερα καταδιασκεδάζοντάς το και οι ίδιοι. Στον αντίποδα του γνήσια κωμικού στοιχείου, ο εμμονικά ερωτευμένος Orsino (Θάνος Αργυρίου), η ωραία θλιμμένη Olivia (Αλίκη Φαμέλη) και ο απογοητευμένος Antonio (Αντώνης Νίτης) φέρνουν με τις στοχαστικές τους παρουσίες μια γλυκιά νότα μελαγχολίας που σοφά μετριάζει την αναρχία των απανωτών παρανοήσεων και παρεξηγήσεων, εμποδίζοντάς την να παρεκτραπεί ανεπανόρθωτα. Τους πλαισιώνουν οι Βαγγέλης Σμυρναίος (Valentine και Αστυνόμος Β'), Θοδωρής Τοψόγλου (Curio, Αστυνόμος Α' και Υπηρέτης), Γιώργος Χιονίδης (Πλοίαρχος) και Δημήτρης Κικίδης (Ιερέας), με τους φωτισμούς του Μιχάλη Μιχαλόπουλου να ντύνουν ατμοσφαιρικά όσο και υπαινικτικά το λιτό και συγχρόνως "εύγλωττα" δυναμικό σκηνικό χώρο.

(Αθήνα, Αύγουστος 2017)

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Το κείμενο αυτό πρωτοδημοσιεύτηκε στο διαδικτυακό περιοδικό Fractal (23.8.17), συνοδευόμενο από φωτογραφικό υλικό της Βερίνας Χωρεάνθη και δικό μου.

Δεν υπάρχουν σχόλια :